Hương Lâm là một vùng đất cổ ở huyện Hiệp Hòa với nhiều di chỉ khảo cổ học đã từng được tìm thấy ở làng Đông Lâm. Vùng đất và con người nơi đây còn mang trong mình nhiều giá trị văn hóa truyền thống to lớn và quý giá, trong đó nổi bật là “Tục kết chạ” – kết tình anh em giữa nhân dân 2 thôn: Đông Lâm với Nga Trại. Dẫu đã trải qua hàng trăm năm trước những biến cố thăng trầm của lịch sử, nhưng người dân nơi đây vẫn gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống do các bậc tiền nhân để lại. Tục kết chạ đã và sẽ mãi mãi trở thành một nét đẹp văn hóa tiêu biểu, là niềm tự hào của người dân ở vùng quê này.  

Theo các cụ cao tuổi trong làng kể lại, cách đây khoảng trên 300 năm nhân dân 2 làng đã làm lễ “kết chạ”- kết tình anh em với nhau. Để cho tình cảm của hai dân mãi trường tồn với thời gian, lưu truyền cho hậu thế mai sau, một bản hương ước của hai dân đã được thống nhất lập nên, ghi lại tâm nguyện đoàn kết, gắn bó, tình nghĩa thủy chung của nhân dân hai làng. Bản hương ước chính là ngọn đèn pha, soi đường dẫn lối cho mọi suy nghĩ và hành động của người dân hai làng Đông Lâm- Nga Trại và trở thành tài sản vô giá cho muôn đời con cháu mai sau.

Hai làng Đông Lâm và Nga Trại vốn ở gần nhau như một sự sắp đặt tình cờ của tạo hóa. Từ thủa ban đầu hoang sơ, mới có đất, có làng, người dân nơi đây đã có những nét tương đồng, gần gũi như sinh ra đã là anh, em của nhau. Hai làng cùng có chung một con ngòi chảy qua mà xa xưa các cụ gọi là  sông Hát Giang. Người dân hai làng cùng có đồng đất canh tác gần nhau, cùng hưởng nguồn nước mát từ con ngòi để cấy cày lao động sản xuất. Cách đây vài trăm năm, thôn Nga Trại cũng như bao làng quê khác của Việt Nam, đất đai còn hoang sơ, con người còn thưa thớt. Trong khi Đông Lâm là một làng cổ đã có từ rất lâu đời, dân cư đông đúc, xóm làng trù phú hơn, có thế và lực vững vàng hơn. Với Nga Trại mới là những ngày đầu gây dựng làng xóm, thế và lực vẫn còn non trẻ…Từ thủa ban đầu ấy, hai làng không chỉ phải đối mặt với thú dữ, đạo tặc mà còn bị các thế lực phong kiến ức hiếp, bóc lột dân lành…Ngay từ lúc ấy, nhân dân hai thôn đã sớm tìm thấy ở nhau sự đồng cảm, vốn là những làng xã hiền hòa, người dân vốn coi trọng đạo lý, nghĩa tình, luôn lấy chữ “Tâm” làm kim chỉ nam cho mọi suy nghĩ và hành động của mình, luôn gần gũi, hiểu nhau, thương yêu quý trọng nhau như anh em ruột thịt. Tại mỗi ngôi Đình cổ kính của hai làng đều thờ những vị Thành Hoàng là những vị tướng tài giỏi đã từng giúp dân diệt trừ quân giặc cướp nước, đã được phong Thánh…Xuất phát từ những nét tương đồng cơ bản đó, hai dân đã nhận thấy sự cần thiết phải gắn kết với nhau, cùng tương trợ giúp đỡ nhau những lúc khó khăn nguy hiểm và chia sẻ cách làm ăn, động viên nhau trong cuộc sống. Từ đó hai làng đã quyết định kết tình huynh đệ (dân anh, dân em) với nhau nhằm tăng thêm sức mạnh để chống trọi với thiên nhiên, với kẻ thù để giữ lấy cuộc sống bình yên cho con cháu mai sau, để tình nghĩa huynh đệ ngày càng gắn bó keo sơn, cùng nhau xây dựng cuộc sống ấm no hạnh phúc.

Nhân dân Nga Trại đón dân anh Đông Lâm, cùng nhau nghinh Thánh về đình Nga Trại.

Một trong những nét đẹp tiêu biểu của việc kết chạ giữa 2 làng đó là sự tôn trọng, quý mến nhau, coi nhau như anh em ruột thịt, vì thế mà trai gái 2 làng không được lấy nhau, tình cảm ấy cao thượng hơn cả tình phu thê. Dân làng Đông Lâm gọi dân làng Nga Trại là dân anh, xưng là dân em và ngược lại. 

Nguồn gốc của tục kết chạ giữa 2 làng được xuất phát từ việc giao lưu, giúp đỡ lẫn nhau trong công việc đồng áng, chống thiên tai, giặc giã, trộm cướp. Những làng cổ ven sông Cầu như Đông Lâm, Nga Trại ngày xưa đều nằm trong vùng phải đối mặt với lũ lụt, thiên tai. Chính vì vậy công việc đắp đê và chống lụt được coi là việc chung của làng của xã. Cũng từ những chiến dịch đắp đê chống lụt mà nhân dân 2 làng đã có sự giao lưu qua lại, tương trợ giúp đỡ nhau. Không chỉ trong quá khứ, tình cảm gắn bó keo sơn, chia ngọt sẻ bùi giữa nhân dân 2 làng không ngừng được gìn giữ và phát huy trên tất cả các lĩnh vực của đời sống, từ việc thăm hỏi động viên nhau đến chia sẻ kinh nghiệm sản xuất, phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa, hỗ trợ con em trong học tập, chung tay xây dựng Nông thôn mới…

Những giá trị văn hóa truyền thống, tình nghĩa giữa nhân dân 2 làng do các bậc tiền nhân để lại là tài sản quý giá được các thế hệ con cháu 2 làng  gìn giữ và phát huy trong cuộc sống hôm nay. Nếu như ở một số làng xã, thanh thiếu niên khi va chạm giao thông hoặc hiềm khích, mâu thuẫn nhau trong đám cỗ, hội hè là dễ dẫn đễn ẩu đả…Nhưng với thanh thiếu niên ở 2 làng Đông Lâm và Nga Trại thì điều đó không bao giờ xảy ra, bởi ai cũng ý thức sâu sắc rằng tình cảm giữa 2 làng là cao cả, việc kết chạ anh em đã được linh thiêng hóa bởi đã được trình Thánh.

Ngoài việc động viên, thăm hỏi nhau thường nhật và vào mỗi dịp lễ, Tết, hội hè hàng năm, theo truyền thống, cứ 6 năm 1 lần, vào thượng tuần mùa Đông, nhân dân 2 làng lại luân phiên tổ chức lễ hội quy mô lớn để dân anh đón dân em và ngược lại.

Tại đình làng Đông Lâm là nơi hai làng đón tiếp nhau vào mỗi dịp lễ hội như thế này, để cùng nhau Nghinh Thánh, làm lễ tế Tổ, tế Thần nhằm cầu cho quốc thái, dân an, cầu cho các cụ hai làng được bách niên, giai lão; cầu cho mùa màng được bội thu, nhà nhà được ấm no hạnh phúc…

Ngày hội lớn của nhân dân hai làng cũng là dịp để thanh thiếu niên của hai làng giao lưu gặp gỡ với các hoạt động văn hóa, thể thao nhằm thắt chặt tình đoàn kết gắn bó, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau, cùng nhau gìn giữ và phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống do cha ông để lại… 

Trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử và dòng chảy của thời gian…nhưng tục kết chạ giữa hai làng Đông Lâm và Nga Trại vẫn luôn được nâng niu, trân trọng gìn giữ và ngày càng phát huy trong cuộc sống hôm nay… Đó là tài sản tinh thần vô giá, tiếp thêm súc mạnh, ý chí quyết tâm của nhân dân hai làng, cùng nhau chung tay xây dựng cuộc sống mới ngày càng ấm no hạnh phúc…

Phương Nhung