Trẻ em là những mầm xanh tương lai của đất nước. Lúc sinh thời, Bác đã nâng niu và so sánh đầy yêu thương “như búp trên cành”. Để những chồi non lộc biếc đó được tốt tươi và đầy sức sống thì cần được dưỡng nuôi từ những mỡ màu chắt chiu từ đất mẹ. Đất mẹ càng giàu dưỡng chất thì cây càng thêm xanh tốt, dâng cho đời những trái ngọt hoa thơm. Gia đình và trường học cũng được ví như đất mẹ. Tâm hồn và tính cách của mỗi đứa trẻ cũng được hình thành từ sự giáo dưỡng đó. Ngoài ra còn có sự tác động không nhỏ của xã hội. Ngày nay, nhịp sống hiện đại ngày càng bận rộn, hối hả, sung túc và đủ đầy hơn trước rất nhiều thì việc giáo dục cho học sinh những phong phục văn hóa ngàn đời của dân tộc lại càng cần coi trọng và trao truyền lại cho thế hệ trẻ. Ngoài ra còn cho các em trải nghiệm nhiều hoạt động khác để có kĩ năng sống tốt. Đặc biệt là giáo dục lòng yêu thương nhân ái ngay từ khi còn nhỏ. Nhà trường là một trong những nôi ươm mầm, vun đắp và có ảnh hưởng không nhỏ đến nhân cách của các em sau này.

Học sinh được trải nghiệm gói bánh chưng và bày mâm ngũ quả ngày Tết

Trong những năm gần đây, rất nhiều các nhà trường từ cấp Mầm non, Tiểu học, THCS… ở khắp mọi nơi thường tổ chức cho học sinh tham gia những hoạt động trải nghiệm nhân dịp Tết cổ truyền của dân tộc như gói bánh chưng, bày mâm ngũ quả, viết thư pháp, các trò chơi dân gian, “Hội chợ quê”, tặng quà cho những em có hoàn cảnh khó khăn… Trong đó có hoạt động gói bánh chưng được các em rất hào hứng. Bởi chiếc bánh chưng xanh gọi Tết về. Hiếm có loại bánh nào có lịch sử truyền thống lâu đời trong sử sách và đưa vào bài học đầy ý nghĩa như loại bánh này. Một loại bánh nhằm thể hiện lòng biết ơn của con cháu đối với trời đất, tổ tiên; đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của cây lúa và những sản vật của nền nông nghiệp đã nuôi sống con người. Và, cũng là một loại bánh có vị trí đặc biệt trong tâm thức người Việt từ bao đời nay. Dù ở bất kì nơi đâu, người giàu hay nghèo, xưa hay nay, ngày Tết Nguyên đán mà mà không có bánh chưng là thiếu hẳn không khí và hương vị ngày Tết.

Nhằm giáo dục nét đẹp văn hoá truyền thống của dân tộc và tạo ra một sân chơi lành mạnh, bổ ích và ý nghĩa để xây dựng mối quan hệ đoàn kết, gắn bó giữa các thành viên trong lớp với nhau, trường THCS Phú Diễn (quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội) nói riêng đã nhiều năm tổ chức “Ngày hội gói bánh chưng”, “Xuân yêu thương, Tết sum vầy” cho học sinh các khối lớp trước khi các em được nghỉ Tết. Không khí diễn ra rộn ràng tấp nập ở tất cả các lớp. Đúng với khí thế của một ngày hội lớn, thật sự vui tươi rạng ngời trên từng nét mặt của cả thầy và trò cùng các bậc phụ huynh. Nhiều em hào hứng đăng kí tham gia để thể hiện tài khéo léo của mình. Các em khác thì cổ vũ nhiệt tình cho các bạn trong lớp. Những nguyên liệu như gạo nếp, đỗ xanh, thịt lợn, lá dong, lạt buộc… đã chuẩn bị sẵn sàng. Mỗi lớp chọn 5 “thợ gói” đều được trang bị đầy đủ về gang tay, tạp dề, quần áo, mũ đội đầu, giống như những “đầu bếp” thực thụ và để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Thể lệ cuộc thi đã được thông báo trước nên các đội thi đều nắm rõ về thời gian, cách thức, số người tham gia, yêu cầu sản phẩm… Một không khí thi đua thật thật tưng bừng náo nhiệt. Lớp nào cũng sẵn sàng để “trổ’ hết tài năng của mình. Khi hiệu lệnh bắt đầu, các “thợ gói” hết sức nhanh tay, nhanh mắt, phối hợp với nhau một cách nhịp nhàng, ăn ý để thực hiện các công đoạn khá thuần thục. Được sự cổ vũ nhiệt tình của thầy cô chủ nhiệm và các bạn, cùng các bậc cha mẹ học sinh nên những “thợ gói” càng có thêm khí thế và động lực. Những bàn tay nhỏ bé thoăn thoắt gấp lá thành bốn góc vuông, không cần khuôn, xúc gạo dàn đều bốn góc, cho nhân đỗ thịt vào giữa, phủ tiếp một lần gạo lên rồi gói ghém lại vuông vắn và buộc lạt. Gần đến những giây phút cuối, những chiếc bánh vô cùng xinh xắn của các lớp đã hoàn tất. Nhiều lớp khối 8,9, các em đã đã gói được những chiếc bánh chặt chẽ, vuông vức, thậm chí còn đẹp và khéo hơn cả người lớn. Chỉ một số lớp nhỏ như khối 6 thì gói chưa đẹp bằng các anh chị lớp trên. Nhưng tất cả đều rất ngộ nghĩnh đáng yêu như chính tâm hồn thơ ngây tuổi học trò. Các em còn cài lên mỗi chiếc bánh các chữ như “phúc, lộc, thọ…” hoặc chữ “Tết” bằng giấy đỏ tươi nổi bật trên màu lá xanh thẫm đầy ý nghĩa và rất đẹp mắt.

Song có lẽ sáng tạo nhất là việc cùng nhau trang trí mâm ngũ quả mới thật phong phú, đa dạng của trí tuệ tập thể. Hơn 30 mâm ngũ quả của các khối lớp được trưng bày là hơn 30 tác phẩm nghệ thuật độc đáo. Tất cả đều đậm đà truyền thống dân tộc với các loại hoa quả quen thuộc như chuối, bưởi, quất, dưa hấu được khắc những hình rất đẹp, đu đủ, bánh chưng xanh, cành đào nhỏ xinh, bánh kẹo, mứt, câu đối Tết, ảnh Bác và rất nhiều những vật khác để trang trí làm cho cả sân trường rực rỡ sắc màu khiến ai cũng say sưa ngắm nhìn không biết chán và lưu lại những tấm ảnh đẹp nhất làm kỉ niệm. Ban Giám khảo thực sự đã rất khó khăn cân nhắc trước sự độc đáo và sáng tạo của nhiều lớp. Phải thừa nhận rằng học sinh bây giờ rất thông minh, khéo léo và tài năng. Các em đã học hỏi từ nhiều nguồn như ông bà, bố mẹ, thầy cô và nhất là trên mạng xã hội tìm hiểu để các các sản phẩm của lớp mình vô cùng phong phú, đa dạng, mà lại rất “học trò” nữa. Qua hội thi, các em đã hiểu được ý nghĩa của ngày Tết cổ truyền và tự tay biết gói bánh chưng và bày biện, trang trí cho mâm ngũ quả của lớp mình thật đẹp và độc đáo.

Vui hơn nữa là học sinh được tham gia luộc những nồi bánh chưng lớn cùng các thầy cô và nướng ngô khoai bên bếp lửa rực hồng. Tình cảm thầy trò và bạn bè càng thêm gắn kết trở thành những kỉ niệm đẹp dưới mái trường không thể nào quên. Sáng hôm sau, các lớp được nhận những sản phẩm tự tay gói của lớp mình để cùng nhau thưởng thức trước khi về nghỉ Tết rất vui tươi đầm ấm. Và năm nào nhà trường cũng chuẩn bị chu đáo những túi quà mang đậm tình yêu thương và sự quan tâm động viên để trao cho những học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Đó cũng là những việc làm để giáo dục cho các em lòng nhân ái, luôn biết nghĩ đến người khác, kém may mắn hơn mình.

Trải nghiệm viết chữ Thư pháp và tham gia các trò chơi dân gian

Ngoài hội thi gói bánh chưng và bày mâm ngũ quả, nhiều năm nhà trường còn mời các “ông đồ” có tiếng để viết Thư pháp cả chữ Việt lẫn chữ Hán nhằm giúp học sinh hiểu hơn về những giá trị bản sắc văn hoá lâu đời của dân tộc và tặng cho mỗi em một chữ theo ước nguyện của mình. Các em không chỉ say sưa chiêm ngưỡng những nét chữ nghệ thuật phiêu du bay bổng, uốn lượn như phượng múa rồng bay từ bàn tay tài hoa của những ông đồ mà còn được trải nghiệm tập viết trên giấy hồng điều với mực Tàu đen nhánh để mang về làm kỉ niệm. Không khí này lại gợi cho mỗi người nhớ đến bài thơ “Ông đồ” nổi tiếng của Vũ Đình Liên với những vần thơ đặc sắc đã đi vào tâm trí của nhiều thế hệ: “Bao nhiêu người thuê viết/ Tấm tắc ngợi khen tài/ Hoa tay thảo những nét/ Như phượng múa rồng bay”. Các “ông đồ” trẻ ngày nay được học hành đào tạo bài bản, lại có năng khiếu đặc biệt nên những chữ viết ra làm mê đắm lòng người, ngắm nhìn mãi mà không biết chán. Cả thầy và trò trong trường đều xin những chữ đẹp và ý nghĩa nhất với mình để về treo, vừa trang trí, vừa cầu chúc những điều may mắn tốt đẹp cho một năm mới hoặc tặng người thân. Ai cũng hoan hỉ với những điều mong ước của mình.

Tiếp theo là các trò chơi dân gian như kéo co, chơi ô ăn quan, múa sạp, nhảy bao bố, bịt mắt bắt gà, múc nước đổ ao… được đông đảo học sinh và giáo viên tham gia. Không khí thật vui nhộn, gay cấn với những tiếng hò reo cổ vũ vang động cả trường. Ai cũng chơi hết mình, trổ hết tài năng và sự khéo léo nhất để được thắng cuộc. Sau những ngày học tập và thi cử căng thẳng áp lực thì đây là những giây phút được thư giãn, giải trí, gắn kết tình bạn bè và thầy cô, trở thành những kỉ niệm, dấu ấn không phai mờ trong kí ức của mỗi người dưới mái trường thân yêu.

Những hoạt động trải nghiệm của các em được diễn ra trước ngày nghỉ Tết Nguyên đán thật ý nghĩa, vừa bồi đắp tâm hồn, nét văn hóa truyền thống ngàn đời của dân tộc, vừa tạo ra sân chơi đầy bổ ích cho cả thầy và trò mỗi dịp Tết đến xuân về.

Phạm Thị Hường