Sinh và và lớn lên trên mảnh đất Khoái Châu, một vùng trồng nhãn trọng điểm, có diện tích lớn nhất của tỉnh Hưng Yên, chàng trai trẻ Trần Minh Đức luôn tự hào về một loại trái cây ngon nức tiếng một vùng xưa nay của quê hương mình. Thiên nhiên đã ưu ái ban tặng cho khí hậu và thổ nhưỡng nơi đây rất thích hợp cho sự phát triển của cây nhãn. Đặc biệt là giống nhãn lồng được xem sản vật “tiến vua” nổi tiếng mà không nơi nào sánh được. Khoái Châu quê anh được coi là “thủ phủ”, nơi hội tụ của các loại nhãn ngon và quý hiếm. Hầu như chỗ nào cũng có bóng nhãn thân thương bao phủ, ôm ấp lấy xóm làng. Mùa xuân, những vườn nhãn xanh thẫm đồng loạt nở hoa như những mâm xôi khổng lồ, thu hút từng đàn ong kéo về hút mật. Cả không gian ngào ngạt trong hương thơm dịu ngọt, thanh khiết đầy quyến rũ. Mùa hè, nhãn xum xuê toả bóng mát rượi trên khắp mọi nẻo đường, lối đi, bờ ao, bãi sông, ruộng đồng. Giữa hạ, nhãn bắt đầu chín. Cuối hạ, đầu thu thì chín rộ. Những chùm quả nâu vàng sai trĩu trịt như mời gọi, như níu bước chân du khách tìm về. Cả một vùng quê bạt ngàn nhãn quả. Chỗ nào cũng có nhãn bán. Nhãn chất chồng trên các sọt xe thồ, xe máy, thùng ô tô. Nhãn được bày bán la liệt ở khắp các ngả đường, chợ lớn, chợ nhỏ, nơi dừng chân, ngã ba, ngã tư, … Nhãn theo chân các thương lái, toả đi muôn phương. Là người con đất nhãn, hơn ai hết, anh vô cùng tự hào về đặc sản quê hương mình.

Đau đáu và trăn trở với trái nhãn quê hương

_{Anh Trần Minh Đức kiểm tra lại sản phẩm sau khi đã đóng hộp}

Không chỉ tự hào mà còn nặng lòng gắn bó máu thịt và thấu hiểu nỗi nhọc nhằn vất vả của người trồng cây và đợi mong mùa thu hoạch. Nhãn đã trở thành nguồn sống của bao gia đình. Để có được những mùa quả bội thu là thấm đẫm biết bao mồ hôi công sức và sự đầu tư của người trồng. Nhưng đôi khi “được mùa rớt giá”. Người người bán nhãn, nhà nhà bán nhãn, giá rẻ ê hề. Đồng tiền thu được về tay người trồng, tính ra cũng không được là bao so với những gì đã bỏ ra, nhất là công hái quả giờ cũng rất cao. Đặc biệt là năm 2021 khi dịch bệnh Covid – 19 hoành hành khắp nơi, nhãn được mùa nhưng không tiêu thụ được. Nhiều nhà đành để cho quả chín rục trong vườn, mặc cho chim chóc, dơi chuột ăn đến xác xơ. Thấm thía những gian khổ cực nhọc từ chính gia đình mình với gần 1 ha nhãn chín mà không tiêu thụ được cùng nhiều nhà trong làng xã, người thanh niên trẻ không khỏi quặn lòng xót xa trước loại quả quý bị rẻ rúng, lãng phí. Trong khi đó, nguồn nhân lực ở quê lại dư thừa, cuộc sống của không ít người dân còn khó khăn, chật vật. Giá trị và tiềm năng của trái nhãn chưa được khai thác triệt để. Nghĩ là làm. Tuổi trẻ đầy nhiệt huyết và quyết đoán. Mặc dù rất yêu và gắn bó với công việc được học hành đào tạo bài bản của mình nhưng anh đã quyết định viết đơn xin nghỉ việc ở một công ty xây dựng liên kết với nước ngoài, có uy tín ở Hà Nội, với mức lương rất khá, lại đang giữ chức trưởng phòng nhân sự về chế biến nông sản, tìm hướng đi mới cho trái nhãn quê hương và tạo công ăn việc làm cho bà con. Một hành trình đầy thử thách lại mở ra với chàng trai trẻ Trần Minh Đức.

Tìm ra hướng đi mới cho long nhãn truyền thống

Bao năm qua, làm long nhãn đã trở thành nghề truyền thống của nhiều hộ dân ở Hưng Yên, nhất là làng Mai Xá (Minh Phượng – Tiên Lữ) quê vợ anh hiện nay. Trước đây, tất cả các công đoạn đều làm thủ công, tốn nhiều thời gian công sức mà chất lượng cũng như khâu vệ sinh chưa được bảo đảm. Vào mùa nhãn chín rộ, hầu như cả làng từ người lớn đến trẻ em đa phần đi bóc long thuê cho các chủ lò để kiếm thêm thu nhập. Giữa cái nắng nóng oi bức, mồ hôi nhễ nhại, mọi người vẫn miệt mài ngồi bóc từng quả nhãn đã được phơi cho khô quắt lại. Phải thật kiên trì, khéo léo dùng tay để bóc, gỡ và vuốt từng chút cùi đã dính đét vào hạt, rồi cho ra mâm hoặc dần, sàng, nong, nia phơi tiếp một vài nắng to nữa cho khô hẳn. Sau đó mới cho vào các phên, đặt lên lò sấy bằng củi hay than. Khi ra lò, màu sắc của long không được vàng đẹp, khô tơi, cánh tròn như bây giờ mà thường có màu nâu đen, cánh hay bị nát, cùi không còn nguyên vẹn do quá trình bóc gỡ bằng tay. Hơn nữa, khi phơi ngoài nắng, thu hút rất nhiều các loại ruồi nhặng bậu vào, mất vệ sinh.

Khác với cách làm long nhãn cũ kĩ như trước đây, anh Đức đã chọn cho mình một lối đi riêng, vừa kế thừa được nghề truyền thống, vừa có cách làm đổi mới sáng tạo trong việc chế biến để khẳng định được thương hiệu của sản phẩm. Đó là anh đã huy động toàn bộ số tiền dành dụm, tích cóp được sau hơn 10 năm làm việc ở công ty, cùng với số tiền trợ cấp của doanh nghiệp để đầu tư về cơ sở vật chất và mua sắm trang thiết bị hiện đại phục vụ cho việc chế biến long nhãn sấy điện. Trước hết, anh đã xây dựng một nhà xưởng to đẹp, khang trang, rộng rãi khoảng hơn 500 m2, gồm nhiều phòng riêng. Mỗi phòng đều có máy móc chuyên dụng, hiện đại trên thị trường hiện nay. Anh đặc biệt chú trọng đến khâu vệ sinh trong quá trình chế biến sản phẩm nên đã tìm mua thêm 4 máy diệt khuẩn để lắp đặt ở các phòng, kho. Tất cả các quy trình đều được thực hiện nghiêm ngặt để cho ra một sản phẩm tốt nhất, đáp ứng được nhu cầu và thị hiếu ngày càng cao của người tiêu dùng hiện nay. Đầu tiên phải là việc chọn nguyên liệu đầu vào. Anh Đức đã liên kết với các hộ trồng nhãn Hương Chi sạch đảm bảo tiêu chuẩn VietGap và hữu cơ, chấp nhận mua với giá cao để có nguồn nguyên liệu ưng ý. Những chùm nhãn sau khi hái từ cây xuống, được chọn lọc cẩn thận để loại bỏ từng quả kém chất lượng trước khi chuyển đến xưởng sơ chế. Tại đây, nhãn lại được những người thợ “lành nghề” lọc lại một lần nữa rồi cho vào chiếc máy rửa “thần kì” bằng nước khử khuẩn ozon. Những quả nhãn sạch bóng kin kít, không còn chút bụi bặm nào bám vào, để ráo nước mới đưa lên phòng lạnh để xoáy cùi ra bằng dụng cụ gọi là bút xoáy. Mười cùi nhãn tròn trịa, trong như ngọc cả mười được xếp đều đặn theo hàng lối vào những chiếc khay inox sáng bóng. Những người công nhân làm việc ở đây đều phải đeo găng tay, khẩu trang, sát khuẩn người, chân tay, mặc quần áo trắng, đội mũ lưới màu xanh giống như những y bác sĩ trong phòng mổ. Các dụng cụ trước khi làm cũng đều được đốt bằng cồn, đảm bảo vô trùng.

Những khay cùi đều tăm tắp lần lượt được đưa vào phòng sấy điện. Sạch sẽ, tiệt trùng. Phòng này có ba lò hoạt động liên tục, hết công suất. Mỗi mẻ sấy mất một ngày một đêm. Long sau khi ra lò có màu vàng cánh gián rất đẹp, cánh tròn đều, khô ráo, thơm phức, giữ được hương vị thuần khiết của trái nhãn quê hương. Long tiếp tục được chuyển sang phòng đóng gói, dán nhãn công ty VinAgri – thương hiệu độc quyền do anh Trần Minh Đức làm giám đốc. Mọi thông tin trên sản phảm đều được ghi rất rõ ràng, đặc biệt là thời hạn sử dụng được lâu so với long sấy truyền thống. Có thể nói tất cả các khâu chế biến long nhãn đều được tuân thủ nghiêm ngặt, đảm bảo vệ sinh và chất lượng sản phẩm. Chính điều đó đã chinh phục được những khách hàng khó tính, không chỉ trong nước mà còn được xuất đi nhiều nước châu Á và châu Âu. Thương hiệu và tên tuổi của công ty Công ty TNHH SX-TM và xuất khẩu nông sản VinAgri đã dần được khẳng định trên thị trường.

Sáng tạo ra thức quà quý “long nhãn ôm sen”

Hưng Yên không chỉ nổi tiếng với trái nhãn lồng mà còn được biết đến một đặc sản nữa là hạt sen. Khí hậu và thổ nhưỡng nơi đây cũng đã ưu ái để sen bạt ngàn khoe sắc toả hương trong các ao hồ, đầm ruộng và cho năng suất chất lượng cao, có tiếng một vùng. Và chế biến hạt sen khô đã trở thành một nghề truyền thống từ lâu đời của nhiều hộ dân nơi đây, mang lại công ăn việc làm và thu nhập cho nhiều lao động lúc nông nhàn. Hạt sen đã trở thành sự lựa chọn của không ít người nội trợ. Nhưng từ khi có sự kết hợp giữa hai đặc sản của quê hương là “long nhãn ôm sen” thì sản phẩm này đã trở nên vô cùng nổi tiếng và độc đáo trên thị trường hiện nay. Chủ nhân của ý tưởng sáng tạo này cũng chính là anh Đức, người đã trăn trở ấp ủ từ năm 2019 với biết bao tâm huyết. Khi được hỏi về ý nghĩa của sự kết hợp này, anh cho biết: “Long nhãn và hạt sen vốn là hai đặc sản nổi tiếng ở Hưng Yên, trong đó sen là được coi là quốc hoa. Sự kết hợp giữa hai hương vị này sẽ tạo nên một sản phẩm độc đáo trên thị trường. Hạt sen sau khi làm chín sẽ khéo léo lồng trong cánh long tròn trịa ôm khít vào nhau. Từ “ôm” có ý nghĩa chỉ sự ôm ấp, đùm bọc, đoàn kết, nương tựa vào nhau, bù đắp cho nhau trong cuộc sống”. Đó cũng là truyền thống tốt đẹp của nhân dân ta từ bao đời nay mà chủ nhân muốn được gửi gắm ý nghĩa đó. Tinh tế hơn là sự hòa quyện giữa vị ngọt sắc của long nhãn với vị bùi béo, thanh mát của hạt sen tạo nên sự trung hòa của hai sản phẩm rất vừa miệng và hợp khẩu vị của nhiều người về một thức quà bổ dưỡng và dùng để biếu, tặng vừa sang trọng và ý nghĩa, đậm đà tình quê hương.

Để làm ra sản phẩm độc đáo này là cả một sự đầu tư về máy móc trang thiết bị cũng như đòi hỏi những con người thật khéo léo, kiên trì, tỉ mỉ, yêu nghề. Theo anh Đức, sản phẩm đạt chất lượng cao phải chọn những quả nhãn to đều ngọt sắc và loại hạt sen tròn mẩy và lây đều. Sau đó hạt sen tươi sẽ được tách vỏ và lột bỏ lớp màng lụa bao quanh ở ngoài để không còn vị chát. Tâm bên trong được rút hoặc để nguyên tùy theo đơn đặt hàng của khách. Hạt sen tiếp tục được chiên chân không sơ qua để đảm bảo dinh dưỡng, giữ được màu sắc tự nhiên, có độ giòn, hương vị thơm ngon và ít chất béo. Sau khi để nguội, lại trải qua quá trình chọn lọc cẩn thận để loại bỏ những hạt bị vỡ và tối màu, chỉ còn lại những hạt to đều, nguyên vẹn. Quả nhãn tươi cũng được bóc vỏ, bỏ hạt, tách lấy nguyên cùi, cho hạt sen đã chiên sơ, khéo léo lồng vào cùi nhãn sao cho vừa vặn, ôm khít vào nhau, rồi mới đưa vào lò sấy điện, đảm bảo nhiệt độ và thời gian quy định. Long nhãn khi được sẽ có màu cánh gián rất đẹp mắt, hạt sen bên trong vẫn giữ được màu trắng ngà, không bị vỡ nát. Khi ăn có độ giòn, bùi, xốp hòa quyện với vị ngọt sắc của long nhãn rất hấp dẫn. Cuối cùng là công đoạn đóng hộp, dán tem, truy xuất nguồn gốc, rồi mới bán cho người tiêu dùng.

Với chất lượng của sản phẩm, ngay trong năm đầu tiên 2022, mới chỉ sản xuất để “thăm dò” thị trường, anh Đức đã tiêu thụ được hơn 600 kg “long nhãn ôm sen”, doanh thu gần 400 triệu đồng, cao gấp khoảng 4 – 5 lần so với bán riêng lẻ long nhãn hoặc hạt sen trần. Thành công bước đầu đã mang đến cho anh niềm vui và động lực để tiếp tục đầu tư về cơ sở vật chất và máy móc trang thiết bị, nâng tổng số vốn lên gần 2 tỉ. Và kết quả thu được ngoài sự mong đợi. Năm 2023, xưởng của anh Đức đã xuất ra thị trường gần 15 tấn “long nhãn ôm sen”, tương đương với 70 – 80 tấn nhãn quả và gần 30 tấn hạt sen tươi mang lại doanh thu tiền tỉ. Không chỉ tiêu thụ trong nước, “long nhãn ôm sen” của anh Đức còn được xuất đi nhiều nước trên thế giới. Năm 2024 này, ước tính con số bán ra còn tăng nhiều so với năm trước. Sản phẩm đã có thương hiệu trên thị trường hiện nay, được nhiều người biết đến và lựa chọn mua để thưởng thức và làm biếu tặng vừa lịch sự, sang trọng vừa mang đậm dấu ấn quê hương. Gần đây công ty VinAgri của anh Đức còn chế biến thêm sản phẩm độc quyền khác về sen mang tên “sen tươi xốp giòn” đóng hộp rất đẹp và lịch sự, được nhiều người ưa chuộng, nhất là trong dịp Tết cổ truyền sắp tới.

_{Sản phẩm “long nhãn sấy điện” và “long nhãn ôm sen” đã được đóng hộp dán nhãn của công ty VinAgri trước khi đưa ra thị trường}

Bằng những tâm huyết, sáng tạo, sự đầu tư về cơ sở vật chất cũng như về con người, các đặc sản như “long nhãn sấy điện”, “long nhãn ôm sen” của công ty VinAgri đã có tên tuổi và uy tín trên thị trường trong và ngoài nước. Cả hai sản phẩm “long nhãn” và “long nhãn ôm sen” đã được UBND tỉnh Hưng Yên cấp Giấy chứng nhận OCOP, đạt tiêu chuẩn 4 sao (ngày 30/12/2022), được người tiêu dùng tin tưởng sử dụng. Và năm 2024 này, bộ đôi sản phẩm lại tiếp tục được Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên cấp Giấy chứng nhận là “Sản phẩm công nghiệp Nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh năm 2024”. Tháng 8/ 2024 vừa rồi, Đài Truyền hình Việt Nam VTV1 và Chuyên mục Việt Nam thức giấc (VTV1) đã về làm Phóng sự về xưởng sản xuất “long nhãn sấy điện” và “long nhãn ôm sen” của anh Đức tại thôn Mai Xá, xã Mịnh Phượng (Tiên Lữ) và huyện Khoái Châu. Hai sản phẩm này hiện đang được giới thiệu qua các nền tảng mạng xã hội đã thu hút một lượng khách hàng khá lớn. Vì vậy, mỗi năm, công ty của anh Đức đã tiêu thụ được nhiều tấn nông sản thô và giải quyết công ăn việc làm cho nhiều người lao động cả ở Mai Xá (Tiên Lữ) và Khoái Châu có mức thu nhập ổn định, nâng cao đời sống. Trên đà phát triển như hiện nay, chúng ta tin rằng công ty VinAgri sẽ ngày càng vươn xa hơn nữa góp phần làm rạng danh cho đất và người xứ nhãn. Bởi mỗi sản phẩm của công ty đều là những tâm huyết, sự sáng tạo chất chứa biết bao tình cảm thiết tha sâu nặng của những người làm ra nó. Đúng như những lời gan ruột mà chàng trai trẻ Trần Minh Đức muốn nhắn gửi tới tất cả khách hàng yêu quý của mình: “Một món quà ý nghĩa/ Một sức khỏe vẹn tròn/ Một tình yêu gắn kết/ Một tương lai rộng mở – VinAgri mang tâm người phố Hiến, nâng tầm cùng đất Việt”!

Phạm Thị Hường