Lễ giỗ Tổ của dòng họ là tín ngưỡng văn hóa, nét truyền thống của người Việt ta từ xưa. Lễ giỗ Tổ họ Nguyễn Đông thôn Trung Hòa, xã Mai Trung, Hiệp Hòa, Bắc Giang ( Chi nhánh của Họ Nguyễn Xuân, Phù Chẩn- Từ Sơn – Bắc Ninh) vào ngày 26 tháng hai hàng năm là ngày giỗ cụ Tiến sĩ Nguyễn Xuân Đỉnh Cụ tổ dòng Họ Nguyễn Xuân tại thôn Trung Hòa, xã Mai Trung, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang, đây là dịp để con cháu nhớ về nguồn cội, tiên tổ.

Đại lễ giỗ Tổ họ Nguyễn Đông ngày 26 tháng hai âm lịch hằng năm là nghi thức thiêng liêng, nhân văn, sâu sắc. Không chỉ mang ý nghĩa gắn kết tình cảm huyết thống con cháu dòng họ Nguyễn Đông hướng về nguồn cội, đoàn kết trong dòng họ và đoàn kết muôn dân trăm họ trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam. Mà còn tôn vinh và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, góp phần xây dựng Tổ quốc Việt Nam giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Dòng họ Nguyễn Xuân, ở Trung Hòa, Mai Trung, Hiệp Hòa là Nguyễn Đông tính đến nay đã trải qua nhiều thế kỷ và truyền được đến 22 đời. Ở mỗi đời, với các cụ tiền bối, ở mỗi vị thế khác nhau trong xã hội đều để lại tiếng thơm cho dòng họ.

Điển hình như cụ Nguyễn Xuân Chính đỗ Trạng nguyên năm 1637, cháu nội của cụ Trạng là Nguyễn Xuân Đỉnh đỗ Tiến sĩ năm 1676, và cả hai đều được ghi danh trên bia Rùa ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám – Hà Nội, đây được xem là trường đại học đầu tiên của nước Việt Nam.

Ở giai đoạn xây dựng xã hội chủ nghĩa điển hình như Tiến sỹ Nguyễn Văn Vọng, nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo; Tiến sỹ Nguyễn Văn Thụy, nguyên Vụ trưởng Vụ khoa học tự nhiên- Ban khoa giáo TW và nhiều cán bộ ở các cấp, các ngành .

Ngày Giỗ Tổ dòng họ Nguyễn Xuân ( Nguyễn Đông) thôn Trung Hòa, xã Mai Trung diễn ra vào ngày 26 tháng hai âm lịch hàng năm tại Nhà thờ họ (xóm Tây-Đồng thôn Trung Hòa, xã Mai Trung, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang). Trước ngày giỗ hàng tuần, Hội đồng gia tộc sẽ thông báo cho tất cả các hộ gia đình là con cháu trong họ đến Nhà thờ họ để họp.

Ban khánh tiết sẽ chuẩn bị một cách kỹ lưỡng, thống nhất phân công cụ thể công việc của từng người trong ngày làm giỗ. Ai nấy đều cảm thấy hãnh diện và tự hào lắm. Các con cháu noi gương tổ tiên để phát triển trên tất cả các lĩnh vực: chính trị, quân sự, ngoại giao, kinh tế, văn hóa – xã hội, góp phần vào sự nghiệp phát triển của quê hương đất nước. Dòng họ Nguyễn Đông có chi họ Phù Chẩn, Từ Sơn, Bắc Ninh,

Đây là ngày con cháu đang làm ăn sinh sống ở khắp nơi về mà gặp nhau tại nhà thờ của dòng họ để nhớ về nguồn gốc của mình, ôn lại những giá trị, những truyền thống của họ mình, những tấm gương tiêu biểu của người trong họ qua nhiều năm.

Đây cũng là dịp người trong họ trao đổi tâm tư, tình cảm, nhận biết và củng cố các mối quan hệ theo tôn ty trật tự dòng họ.

Là cơ hội để gặp lại tất cả anh em trong dòng tộc nhiều đời. Già trẻ lớn bé, vai vế đủ cả. Khi về với mái nhà chung này thì việc quan trọng nhất là cách xưng hô cho sao phải phép. Chả vậy mà có câu: “ Ở họ tính hàng, ra làng tính tuổi”. Có nhiều người dù ít tuổi nhưng lại có chức to trong dòng họ, được gọi là cụ trẻ, bà trẻ…

Ngày giỗ họ ngày càng thêm nhiều ý nghĩa hơn, khi Hội khuyến học họ hằng năm tổ chức trao thưởng cho con cháu học hành đỗ đạt , góp phần làm rạng danh dòng họ. Ngoài ra nếu con cháu nào có hoàn cảnh khó khăn nhưng học hành chăm chỉ cũng được mọi người động viên.

Được biết “Trạng nguyên Nguyễn Xuân Chính-Danh nhân khoa bảng thời Lê Trung Hưng” là đề tài Hội thảo khoa học vừa được Ban Quản lý di tích tỉnh Bắc Ninh tổ chức vào ngày 30/8/2022, tại Bắc Ninh. Hội thảo đã thu hút sự quan tâm tham gia của đông đảo các nhà nghiên cứu khoa học của Trung ương và địa phương Bắc Ninh và Bắc Giang.

Chí Tuệ