Vào mùa vụ, nhiều nông dân trong huyện Hiệp Hòa và nhiều nơi khác vẫn còn thói quen đốt bỏ rơm rạ ngay trên ruộng đồng. Đây là việc làm gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng bởi khi rơm rạ bị đốt cháy, thành phần C, H, O sẽ biến thành khí CO2, CO và hơi nước; protein bị phân hủy và biến thành các khí NO2, NO3, SO2… và tro sót lại chứa một ít P, K, Ca và Si… . Do là đốt ở nhiệt độ thấp nên cháy hoàn toàn nên sẽ phát sinh ra hàng loạt chất ô nhiễm, trong đó có bụi, CO2, kim loại như chì, thủy ngân, kẽm, asen…Khói sinh ra từ quá trình đốt ngoài trời còn gây khói mù và ảnh hưởng đến tầm nhìn, đặc biệt làm giảm tầm nhìn trên các đoạn đường giao thông.
Theo đánh giá của các nhà khoa học, bên cạnh các nguồn gây ô nhiễm không khí như giao thông, xây dựng, làng nghề, bụi và khí thải từ hoạt động đốt rơm rạ cũng là nguồn đóng góp đáng kể. Đây là vấn đề gây ô nhiễm môi trường trầm trọng do tính chất cục bộ, chất ô nhiễm tập trung trong thời gian ngắn 7-10 ngày.
Bằng mô hình tính toán lan truyền chất ô nhiễm, các nhà khoa học cho thấy, bụi và khí thải từ đốt rơm rạ có thể lan truyền trong không khí, ảnh hưởng đến cả những người không sống gần nơi đốt rơm rạ, làm tăng ô nhiễm môi trường không khí, làm tăng nguy cơ bệnh tật cho cộng đồng, đặc biệt là các bệnh về hô hấp và tim mạch.
Đốt rơm rạ là hoạt động nông dân đốt các phần rác, rơm rạ còn sót lại trên cánh đồng sau khi thu hoạch. Trước những năm 1980, nông dân vẫn chủ yếu canh tác theo phương pháp thủ công và thường chôn phần rơm rạ còn lại xuống đất sau khi thu hoạch. Cuộc Cách mạng Xanh và thu hoạch cơ giới hóa đã làm tăng đáng kể sản lượng lúa và lúa mì, kéo theo lượng rơm rạ cũng vì thế mà vượt qua khả năng xử lý của phương pháp truyền thống. Điều này khiến đốt rơm rạ trở thành một giải pháp nhanh chóng và chi phí thấp dành cho nông dân do khoảng thời gian giới hạn giữa thu hoạch một vụ mùa và gieo sạ cho vụ mùa khác chỉ từ 20-25 ngày.
Hiện nay, khoa học nông nghiệp chỉ ra nhiều cách sử dụng rơm rạ có thể thực hiện đại trà nhiều nơi:
1. Làm thức ăn cho gia súc, đặc biệt ở những nơi hoặc trong mùa thức ăn hiếm ít. Hiện nay, nhiều nông dân còn biết ủ rơm kỵ khí ngay trên đồng ruộng để có loại rơm chất lượng hơn cho gia súc.
2. Trồng nấm rơm: hiện nay đã được canh tác rất phổ biến ở nhiều địa phương trên toàn quốc. Đây là một loại nông sản rất tốt, ước tính ra rằng cứ 1 tấn rơm rạ đem đi trồng nấm sẽ thu được 780 kg nấm rơm tươi.
3. Vùi rơm rạ vào đất: Đây là cách khá đơn giản, giúp đất trồng có thêm đạm và chất hữu cơ hơn.
4. Sản xuất phân bón hữu cơ với các công đoạn sau: Cho chế phẩm vi sinh cùng với nước và phân NPK lên rơm, rạ; Phủ nilon và trát bùn kín. Sau 3 tuần rơm rạ mủn ra thành phân bón cho cây trồng. Dùng phân hữu cơ để bón lót, sẽ giảm được 30% lượng phân bón hóa học, tăng năng suất cây trồng lên 7%. Ngoài ra, rơm rạ còn có thể dùng để sản xuất than sinh khối, sản xuất ethanol, giấy, vật liệu xây dựng: bê tông siêu nhẹ, đệm lót vận chuyển hàng hóa dễ vỡ, vận chuyển hoa quả, v.v…
Mặc dù những tác hại về sức khỏe là điều có thể nhìn thấy rõ, đốt rơm rạ hiện nay vẫn là hoạt động tự phát của nông dân, xuất phát từ tâm lý cho rằng đây là biện pháp nhanh nhất, rẻ nhất và tiện lợi nhất để xử lý rác thải sau canh tác. Chống ô nhiễm không khí vẫn là một “cuộc chiến” chưa có hồi kết. Các cơ quan chức năng cần đưa ra những giải pháp thay thế bền vững hơn, chỉ ra sự khác biệt giữa hậu quả lâu dài và lợi ích ngắn hạn để từng bước thay đổi thói quen xấu này của nông dân.
BBT Hiephoanet
