Giêng Hai, mùa hội hát của Lục Ngạn, tỉnh Bắc giang, bên những làn điệu sloong hao, sli, lượn dặt dìu trong các ngày chợ phiên là những món ẩm thực dân dã mang đậm bản sắc dân tộc: lợn quay, khau nhục; các loại bánh: bánh tày, bánh vắt vai, bánh phổi bò, bánh hút…và đặc biệt là món xôi và chả trứng kiến. Cùng với các loại xôi: năm màu, ba màu, xôi đỗ, xôi lạc, xôi thịt, xôi chim…Rồi các loại chả: chả lụa, chả quế, chả thịt nướng…thì chả trứng kiến và xôi trứng kiến vẫn xếp đầu bảng. Nếu ai chưa tin, xin mời thực khách tìm về mùa hội Lục Ngạn.

Thi văn hoá ẩm thực tại Ngày hội Văn hoá- Thể thao các dân tộc huyện Lục Ngạn.

Các xã của huyện Lục Ngạn, có nhiều dân tộc anh em, tập trung hầu khắp ở vùng cao như Phong Minh, Sa Lý, Hộ Đáp, Sơn Hải. Vùng thấp có Kiên Lao, Kiên Thành, Biên Sơn, Biển Động… là những xã có nhiều đồng bào dân tộc Nùng và Sán Chí, Sán Dìu… có những món ăn dân tộc độc đáo được chế biến từ trứng kiến.

Những chú kiến rừng đen trũi, thường làm tổ nhiều nhất ở cây thông. Sau Tết, đã qua mùa đông lạnh giá các tổ kiến được che kín trong đó những ổ đã chứa đầy trứng kiến chuẩn bị cho ngày ra đời, cũng là lúc mùa thu hái (hái lượm) trứng kiến đã có từ bao đời nay. Những tổ kiến to, nhỏ kích thước khác nhau nhưng thường to bằng vành mũ cối.Đi lấy trứng kiến thường có hai, ba người để hỗ trợ nhau. Người trèo lên cây, chặt, bẻ cành, người ở dưới buộc chiếc rá trên đầu con sào chừng 3-4m để hứng trứng khỏi rơi xuống đất, được tổ, bẻ xong, mang xuống, bổ một góc, gõ nhẹ để trứng kiến rơi khỏi tổ. Được mùa trứng mỗi người trong ngày thu được khoảng 5-7kg trứng kiến. Trứng mang về nhà, dùng sàng lọc, mẹt sẩy sạch loại bỏ những tạp chất để lấy trứng tinh chế biến các món ăn.

Món trứng kiến thường được sử dụng bằng nhiều cách nhưng chủ yếu là 3 món sau: món nguyên thuỷ vẫn là trứng kiến sống, lấy lá non của cây ngoã, lá lốt đem gói trứng kiến ăn kèm muối ớt, (gìơ đây có đủ các loại nước chấm, được chế biến sao cho hợp khẩu vị). Món độc đáo là chả trứng kiến: vẫn là lá ngoã, lá lốt non gói trứng kiến đem nướng (cách nguyên thuỷ) nhưng giờ đây đem chiên với mỡ hoặc dầu ăn thì hấp dẫn hơn nhiều, mùi vị thơm, béo ngầy ngậy cùng với chất chát của lá ngoã, mùi thơm của lá lốt tạo nên mùi vị đặc trưng, hấp dẫn, thúc réo vị giác sôi sục không thể cưỡng lại được.

Cách thông thường thứ ba là đồ xôi. Gạo nếp ngon, đồ chín, trứng kiến chao hành mỡ thơm vừa ăn, đem trộn đều vào xôi, ăn nóng, no bụng lúc nào chẳng hay; thật khó quên nếu đã một lần thưởng thức. Cứ mỗi mùa Hội Xuân, xin mời du khách về thưởng ngoạn.

Bài và ảnh: Bá Đạt
Hội NCT huyện Lục Ngạn, BG.