Hội Làng Hựu – chất keo kết dính cộng đồng

Vào 19 và 20 tháng Giêng hàng năm, lễ hội đình, đền, chùa làng Hựu lại được mở trong không khí tưng bừng của thôn và nhân dân trong vùng. Thôn Hựu là một làng cổ, thuộc tổng Trù Hựu, huyện Lục Na (nay là xã Trù Hựu, huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang). Là một làng cư dân đông đúc, với gần 400 hộ, có truyền thống văn hoá cộng đồng bền chặt từ lâu đời.

Khu di tích đình, đền, chùa Hựu là công trình cổ kính có niên đại thời Lê-Mạc, nơi đây còn lưu giữ nhiều tài liệu, hiện vật có giá trị, các sắc phong của các triều đại thời Nguyễn, được UBND tỉnh cấp bằng công nhận “Di tích Lịch sử – Văn hoá” ngày 31 tháng 12 năm 2003. Cũng từ đó, Ban quản lý thôn Hựu đã lấy ngày tổ chức đón bằng công nhận “Di tích Lịch sử – Văn hoá” (20 tháng Giêng) làm ngày lễ hội thường niên.

Từ năm 2014 tới nay, Làng Hựu tổ chức lễ hội, khôi phục lại nét văn hoá của làng. Lễ hội nhằm ôn lại truyền thống và tưởng nhớ công lao của hai tướng quân Cao Sơn, Quý Minh và các vị anh hùng dân tộc được phối thờ đã có công đánh đuổi quân xâm lược, mang lại bình yên cho đất nước. Phần lễ được khai mạc trọng thể trước sân đình; dâng hương, rước sắc phong, tế lễ. Phần hội được diễn ra với nhiều trò chơi văn hoá, thể thao truyền thống: giao lưu văn nghệ của các thôn, làng lân cận; đặc biết có hát quan họ trên thuyền do chính các hội viên câu lạc bộ hát dân ca của làng đảm nhiệm, điều ấy đã gây bất ngờ cho du khách bởi “quan họ vùng cao” ở một làng miền núi, có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số. Các môn thể thao: cờ bỏi, bóng chuyền, đẩy gậy, chọi gà, kéo co, bịt mắt đập niêu, bắt vịt dưới hồ…và nét đặc sắc của lễ hội nơi đây là thi lễ dâng cúng Thành Hoàng làng. Mỗi gia tộc, dòng họ, hoặc theo khu vực xóm, bản, đều tổ chức một mâm lễ vật cụ thể: lợn quay, xôi gà, hoặc thủ lợn, mâm hoa quả…được đóng góp tu lễ chu đáo, cẩn trọng dâng cúng Thành Hoàng tại đình làng, sau đó đem ra cùng trưng bày thi lễ. Phần thi có chấm điểm và xếp hạng, trao giải. Nét đẹp của lễ hội nơi đây là không có nghi thức hủ tục, và biến tướng như nhiều nơi khác; mà giữ được bản sắc truyền thống văn hoá, các nghi lễ cung kính, không chen lấn, xô đẩy, không nói to, văng tục; trang phục dâng lễ và đi lễ trang trọng, lịch sự, thành kính, mang bản sắc văn hoá dân tộc, thể hiện tính giáo dục truyền thống, đạo lý uống nước nhớ nguồn của nhân dân nơi đây. Có thể nói, đây là hội làng duy nhất trên vùng Lục Ngạn tổ chức được cách thức dâng lễ này.

Hội làng Hựu đang thôi thúc mọi người và du khách thập phương tới dự hội. Nét đẹp và hoạt động văn hoá cùng với việc giữ gìn bản sắc được thể hiện trong ngày hội làng, góp phần thúc đẩy phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” và việc thực hiện nghị quyết Trung ương Đảng lần thứ 5 (khoá VIII) và Nghị quyết Trung ương Đảng lần thứ 9 (khoá XI) Về “Xây dựng và phát triển văn hoá, con người Việt Nam gắn với sự phát triển bền vững đất nước”.

Trong lúc chờ bí thư chi bộ Nguyễn Thị Luân, Phó ban tổ chức lễ hội, trưởng ban giám khảo chấm điểm và phân định giải thưởng, chúng tôi gặp và trao đổi cùng các ông: Nguyễn Văn Tĩnh, một già làng, là đại tá, cựu chiến binh của xã, được phân công việc tổ chức thi lễ và công tác hậu cần cho ngày hội, ông cho biết: từ năm 2004 tới nay, năm nào hội làng cũng tổ chức phần thi tu lễ, ngày càng được sự hưởng ứng của nhân dân. Các gia tộc, dòng họ và các xóm mới thành lập đều tham gia, dâng lễ xong, bà con tụ tập thụ lộc vui vẻ, đây cũng là hình thức sinh hoạt văn hoá cộng đồng, dòng họ. Từ đó, thúc đẩy các hoạt động đoàn thể, chính trị, xã hội rất hiệu quả; Chi bộ và các đoàn thể của thôn nhiều năm liền đều đạt danh hiệu“Trong sạch, vững mạnh. Lễ hội ngày càng mở rộng về quy mô và chất lượng ngày càng nâng cao, trên tinh thần xã hội hoá, được nhân dân hưởng ứng, hợp với lòng dân, ý Đảng”.

Từ nhu cầu lễ hội, câu lạc bộ hát dân ca quan họ được ra đời, các hoạt động văn hoá, văn nghệ của thôn từ nhiều năm nay được duy trì, là thôn có câu lạc bộ hát quan họ duy nhất của vùng núi Lục Ngạn. Anh Nguyễn Văn Nghiên, Chủ tịch Hội CCB của xã, chủ nhiệm câu lạc bộ hát quan họ, nguyên bí thư chi bộ của thôn Hựu tâm sự: câu lạc bộ hát quan họ hiện là nòng cốt của phong trào văn hoá văn nghệ không chỉ của thôn mà của cả xã Trù Hựu, những ngày đầu thành lập, cứ thứ bẩy và chủ nhật hàng tuần, anh chị em lại sinh hoạt, tập hát. Nay mỗi tháng một kỳ, cùng nhau học một thuộc một bài quan họ, trao đổi nghiệp vụ và tổ chức các cuộc giao lưu với các xã lân cận; vừa phục vụ lễ hội, vừa giao lưu văn hoá với các xã và tham gia các hội diễn, ngày hội của huyện.

Anh Hoàng Văn Đô, nguyên trưởng thôn Hựu, người cùng anh Nghiên một thời cộng tác lo việc mở hội cho thôn từ những năm đầu tiên, tự tin mà nói rằng: lễ hội của làng chúng tôi mở ra càng làm tăng thêm sự đoàn kết gắn bó tình làng nghĩa xóm của cư dân, góp phần xây dựng đời sống văn hoá trong địa bàn. Lễ hội chính là chất keo kết dính cộng đồng trong thôn ngày càng bền chặt, góp phần nâng cao đời sống tinh thần, chuyển hoá thành lực lượng vật chất để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.