Nói đến Hiệp Hòa (Bắc Giang) là nói về một  vùng quê cách mạng giàu truyền thống văn hóa – lịch sử với nhiều di tích đã được xếp hạng như Đền, chùa Y Sơn, đình Lỗ Hạnh, Lăng Dinh hương, Lăng họ Ngọ, xóm Đỏ, đình Vân Xuyên, đình Chợ Vân… Trước Cách mạng tháng Tám, Hiệp Hòa đã được chọn là “An toàn khu II” của Trung ương Đảng và xứ ủy Bắc Kỳ. Một trong những tâm điểm, các nôi của phong trào cách mạng ở Hiệp Hòa là tổng Hoàng Vân (nay là xã Hoàng Vân). Nơi đây đã từng nuôi giấu, che chở và ghi dấu ấn về hoạt động của nhiều đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng ta như đồng chí: Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Hoàng Văn Thái, Trần Quốc Hoàn, Võ Nguyên Giáp, Văn Tiến Dũng… Cũng chính tại nơi đây đã thành lập chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Hiệp Hòa.

 

 

Đồi Đống Mú-  Nơi tọa lạc trường Tiểu học và THCS Hoàng Vân hiện nay  là nơi thành lập Chi bộ đảng đầu tiên của huyện Hiệp Hòa.

 

Tổng Hoàng Vân nằm ở phía Bắc, cách trung tâm huyện lỵ Hiệp Hòa gần 10km có con sông Cầu thơ mộng chảy qua, lại tiếp giáp với các huyện Phú Bình, Phổ Yên (Thái Nguyên), dân cư sống tập trung. Nhân dân Hoàng Vân vốn có truyền thống hiếu học, đoàn kết, sẵn có lòng yêu nước nồng nàn lại sớm được giác ngộ cách mạng nên mỗi người dân nơi đây đã thật sự là tai mắt, là chỗ dựa tin cậy của các chiến sỹ cách mạng và của Đảng ta trong những tháng năm hoạt động đầy khó khăn, gian khổ và hy sinh trong cuộc đấu tranh đánh đổ bọn thực dân phong kiến, giành độc lập về tay nhân dân.

 

Sau các Hội nghị Trung ương (tháng 3 và tháng 9 năm 1937) nhiều đồng chí cán bộ của Đảng được phái về các địa phương hoạt động và gây dựng cơ sở Đảng và phong trào quần chúng. Sau khi thoát khỏi nhà tù Côn Đảo, đồng chí Hoàng Quốc Việt đã được Đảng giao nhiệm vụ về hoạt động ở Bắc Giang và Bắc Ninh. Tháng 8 năm 1938 đồng chí Ngô Tuấn Tùng đã bí mật đưa đồng chí Hoàng Quốc Việt từ phủ Lạng Thương về Hoàng Vân để gây dựng phong trào cách mạng. Bằng kinh nghiệm hoạt động bí mật, nhạy bén và sự hiểu biết sâu sắc đồng chí Hoàng Quốc Việt cùng với đồng chí Ngô Tuấn Tùng đã tuyên truyền, giác ngộ được nhiều gia đình nông dân nhất là những thanh niên yêu nước và chỉ đạo họ đi sâu vào các thôn xóm, các gia đình nghèo, bí mật vận động nhân dân tổ chức các hoạt động công khai và bán công khai để tập hợp quần chúng. Chính vì vậy mà chỉ trong một thời gian ngắn, các tổ chức phường, hội đã phát triển khá mạnh ở Vân Xuyên, Hoàng Liên, Vạn Thạch và lan sang cả Ca Sơn Hạ, Tiên Thù (Phú Bình, Thái Nguyên). với nhiều hình thức hết sức đa rạng, phong phú và hiệu quả. Có những xóm trừ bọn địa chủ, cường hào gian ác, còn lại hầu hết các gia đình đều thạm gia các tổ chức phường, hội do cán bộ cách mạng hướng dẫn và chỉ đạo. Cũng trong thời gian này, nhiều sách báo của Đảng, của các trào lưu văn hóa, nghệ thuật có xu hướng chính trị khác nhau đã du nhập vào Hiệp Hòa. Phong trào học chữ quốc ngữ, đọc sách báo của Đảng và sách báo tiến bộ từ Hoàng Vân ngày càng phát triển rộng rãi sang các xã khác . Truyền thống yêu nước, căm thù giặc ngày càng được khơi dậy, hun đúc trong lòng mỗi người dân. Đến cuối năm 1938 các phường, hội ngày càng phát triển mạnh và đã được chuyển thành các tổ chức phản đế và được các đồng chí cán bộ của Đảng chỉ đạo chặt chẽ, đi vào hoạt động kín đáo, có chiều sâu với nhiều hình thức phong phú, linh hoạt. Truyền đơn được rải thường xuyên, áp phích, khẩu hệu xuất hiện liên tục ở các chợ và chỗ đông người như: chợ Vân, chợ Thắng, chợ Dật và các làng An Cập, Bảo An, Hoàng Liên… Các cuộc đấu tranh trực diện chống đánh đập, cướp ruộng, tăng thuế … cũng phát triển khá mạnh khiến cho kẻ địch ăn không ngon, ngủ không yên. Chúng đã cho lùng sục, tìm bắt các cán bộ cách mạng nhưng phong trào ở đây vẫn đứng vững và phát triển mạnh.

 

 

Ông Ngô Văn Thạnh tức Ngô Duy Phương một trong ba đảng viên của Chi bộ Hoàng Vân

 

Trước những đòi hỏi của phong trào đấu tranh của quần chúng đã vượt khả năng giải quyết của những phường, hội và đã đến lúc cần phải có một tổ chức bí mật, có kỷ luật nghiêm ngặt, hướng đạo quần chúng trên con đường đấu tranh, với cương vị là xứ ủy viên, ngày 16/2/1940 tại một đại điểm thuộc xã Hoàng Vân, đồng chí Lê Hoàng đã tuyên bố kết nạp ba quần chúng trung kiên là Ngô Văn Triệu, Nguyễn Văn Cường, Ngô Văn Thạnh (tức Ngô duy Phương) vào Đảng cộng sản Đông Dương chính thức thành lập chi bộ Đảng Cộng sản Hoàng Vân, chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Hiệp Hòa do đồng chí Lê Hoàng làm bí thư. Sự ra đời của chi bộ Đảng Hoàng Vân là một sự kiện quan trọng và là mốc son trên chặng đường đi lên của phong trào cách mạng ở Hiệp Hòa và tỉnh Bắc Giang. Từ khi ra đời chi bộ Đảng Hoàng Vân đã lãnh đạo phong trào cách mạng  với nhiều hoạt động gây tiếng vang lớn trong nhân dân. Đặc biệt là lãnh đạo các xã khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi ở Xuân Biều (Xuân Cẩm) vào ngày 12/3/1945 sau đó là các xã Mai Trung, Hoàng Vân, Hoàng Lương, Hoàng Thanh … và cuối cùng là giải phóng huyện lỵ vào ngày 1/6/1945. Hiệp Hòa là huyện được giải phóng sớm nhất trong toàn tỉnh trong Cách mạng tháng Tám năm 1945. Năm 1999 xã Hoàng Vân đã vinh dự được đón nhận danh hiệu cao quý do Nhà nước trao tặng “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân”.

 

Hoàng Vân – mảnh đất anh hùng – nơi thành lập chi bộ Đảng đầu tiên ở Hiệp Hòa trong suốt những thập kỷ qua, trải qua những biến đổi cùng đất nước đã trở thành một vùng quê trù phú, giàu đẹp với những đặc sản quý, hiếm đã từng nuôi sống người dân, các cán bộ cách mạng và nổi tiếng khắp vùng gần xa như mật mía, trám đen.. Dù thời gian đã qua lâu nhưng những địa danh như làng Vân Xuyên (xóm Đỏ), đình Vân Xuyên, đình chợ Vân, đền Soi… sẽ mãi mãi trường tồn cùng năm tháng và đi vào lịch sử dựng nước và giữ nước vẻ vang của dân tộc.

                                      

Nguyễn Mạnh Lê- Hội viên Hội Nhà Báo Việt Nam

Đ/c: Đài Truyền thanh Hiệp Hòa, Bắc Giang

ĐT: 0982.279.369