Về thôn Bái Thượng, xã Đoan Bái (Hiệp Hòa- Bắc Giang) chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng trước sự đổi thay ở nơi đây. Những ngôi nhà cao tầng khang trang mọc san sát nhau, đường làng ngõ xóm phong quang, sạch đẹp, tỷ lệ hộ khá, giàu tăng nhanh… có được những kết quả này là nhờ một phần đóng góp lớn của nghề “buôn tóc”. Buôn tóc giờ đây đã trở thành một trong những nghề  làm giàu của thôn. Tuy nhiên đằng sau những cây kéo, cái lược vẫn còn cả một nỗi niềm trăn trở, một khát vọng cho tương lai của nghề “Buôn góc con người” nơi đây. 

 

 

Dãy nhà cao tầng được xây cất từ nghề buôn tóc.

 

 

Rẽ vào con đường bê tông dẫn về thôn Bái Thượng, hiện ra trước mắt chúng tôi là những ngôi nhà cao tầng khang trang, đẹp đẽ, lúc lúc lại có một vài chiếc xe hơi bóng nhoáng lao đi. Ông Hà Ngọc Khoa, trưởng thôn Bái Thượng khoe: “Đấy là những thành quả của các “đại gia” tóc của làng”. Vào trong làng chúng tôi được trực tiếp gặp gỡ và nghe kể về những câu chuyện buồn vui, làm giàu từ  nghề “ Buôn góc con người”.

 

Khoảng 10 năm trở lại đây, nghề buôn tóc được du nhập, đứng vững và phát triển mạnh ở thôn Bái Thượng, xã Đoan Bái. Nghề này là một trong 3 nghề chính của làng đem lại thu nhập đáng kể và tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động địa phương. Hiện toàn thôn có khoảng hơn 30 cơ sở sơ chế và xuất khẩu tóc, tập trung chủ yếu ở xóm Rộc, xóm Cầu, xóm Trại… mỗi cơ sở tạo việc làm cho từ 15 – 20 lao động với mức thu nhập từ 3 – 5 triệu đồng/người/tháng. Nhiều nông dân trong thôn xưa kia vốn chỉ biết “con trâu, cái cầy” nhưng từ nghề buôn tóc họ đã trở thành những ông chủ, bà chủ, những “đại gia” có kinh nghiệm lâu năm trong nghề. Một trong số đó, phải kể đến ông Ngọ Văn Du (thôn Bái Thượng) là một trong những người đầu tiên của thôn làm nghề buôn tóc.  Trong một lần đi Bắc Ninh chơi, ông thấy một người quen bỏ ra số vốn lớn để thu mua tóc dài, thấy lạ ông dò hỏi và biết được nghề này đem lại lợi nhuận cao nên ông đã học làm theo. Cứ thế với cây kéo, cái lược trong tay, ông đi khắp các thôn, xóm, các chợ trong huyện, tỉnh rồi sang cả tỉnh Phú Thọ, Thái Nguyên, Lạng Sơn… để mua tóc, cứ được vài chục cân lại mang bán cho một số đầu mối ở Bắc Ninh, đến khi tích cóp được số vốn khá thì thu mua ngay tại nhà. Cũng giống ông Du, Anh Đặng Văn Tuyến hiện làm phó thôn Bái Thượng, cũng là một trong những người gắn bó với nghề buôn tóc được gần chục năm nay tâm sự: Ở Việt Nam, mái tóc dài khi đã cắt đi thì ai cũng nghĩ nó chẳng có tác dụng gì, chỉ là phế liệu, nhưng sang nước ngoài thì nó lại là nguồn nguyên liệu phong phú để sử dụng trong ngành nghệ thuật, điện ảnh, thời trang…Những ngày đầu vào nghề, anh cũng phải bôn ba khắp nơi từ Bắc chí Nam, thậm chí sang cả Lào, Campuchia để tìm mua tóc về cân cho các đầu mối lớn ở Bắc Ninh, sau này có kinh nghiệm anh mở cơ sở thu mua, sơ chế tại nhà và tự tìm đơn đặt hàng trực tiếp cho mình. Thị trường xuất khẩu chính của gia đình anh chủ yếu ở Trung Quốc, Thái Lan và một số nước Châu Âu. Mỗi năm trừ chi phí các loại cho thu nhập từ 600-800 triệu đồng. Hiện anh Tuyến đã xây được ngôi biệt thự khang trang với tiện nghi sinh hoạt đắt tiền và sở hữu chiếc xe hơi hàng hiệu. Cũng theo anh Tuyến thì Tóc được chia ra làm 3 loại: tóc “nóng” là tóc được cắt ngay trên đầu; tóc tỉa là tóc được tỉa gọn gàng trên đầu, đây là kiểu tóc có giá trị nhất và tóc rối. Giá cả mỗi bộ tóc tùy thuộc vào độ dài, độ dày, chất tóc mà quyết định. Một kilogam tóc dài trên 70cm có giá từ 5 –  7 triệu đồng; tóc rối khoảng 1,5 – 2 triệu đồng. Tóc sau khi mua về được sơ chế phân loại, gội chải, phơi hong, dưỡng tóc để nâng cao chất lượng tóc đảm bảo yêu cầu khách hàng. Cùng ở thôn Bái Thượng, vợ chồng anh Ngọ Văn Huấn, chị Trương Thị Uyên trước đây cũng làm đủ thứ nghề khác nhau từ gia công kẹo, bánh, oản chay, thợ xây, thợ mộc sau anh chị chuyển sang buôn tóc, tích cóp vốn rồi mở rộng quy mô sơ chế, xuất khẩu tóc tại nhà và phát triển mạnh được gần 4 năm nay, đồng thời vợ chồng anh chị còn trực tiếp chở hàng đến tận sân bay giao cho khách. Thị trường xuất khẩu tóc của gia đình chị chủ yếu sang các nước Châu Âu, bình quân mỗi tháng anh chị xuất từ 4 – 5 tấn tóc, có những chuyến thuận lợi cho thu lãi vài trăm triệu đồng, thậm chí lên đến tiền tỷ.

Nói đến nghề buôn tóc ở thôn Bái Thượng, xã Đoan Bái thì còn phải kể đến rất nhiều tên tuổi “sáng giá” khác như: anh Đặng Văn Tưởng; chị Lưu Thị Quyết; Anh Đặng Văn Quyết… Có thể nói loại hàng phế liệu này thực sự đã đem lại nguồn thu nhập cao, giúp cho nhiều hộ gia đình trong thôn trở nên khá giả và tạo được nhiều công ăn việc làm cho hàng trăm lao động tại địa phương. Tuy nhiên do thị trường kinh tế bấp bênh, giá tóc đang đứng cộng với nhiều yếu tố khách quan khác khiến chính những người trong nghề đang canh cánh trong lòng một nỗi niềm trăn trở cho tương lai nghề “buôn góc con người”.

 

 

 Theo đánh giá của những người trong nghề, nghề buôn tóc này kiếm ra tiền, lại không độc hại, ít hao hụt tuy nhiên làm nghề buôn tóc phải rất nhạy bén mới làm được. Vì trọng lượng của tóc tính từng hoa nên người bán luôn nghĩ ra nhiều cách để tăng trọng lượng tóc. Chỉ cần hao một lạng là coi như lỗ vốn. Thế rồi phải “làm giá” với khách nữa. Nếu là khách Trung Quốc thì phải đặt giá vừa phải nhưng hàng không cần đẹp, nếu là khách của Hàn Quốc thì giá cao lên nhưng hàng phải mẫu mực và không được pha thêm bất cứ nguyên liệu nào, còn khách hàng châu Âu thì tốt nhất là giữ nguyên mẫu tóc để tự họ đánh giá rồi trả tiền. Đặc biệt, làm nghề này phải “hiểu tính”, giữ được uy tín, chất lượng và niềm tin đối với khách hàng.

 

Nói như anh Tuyến –Phó thôn Bái Thượng, nghề buôn tóc là một nghề thầm lặng, không phô trương nhưng có chiều sâu. Chất lượng tóc nằm ngay chính con tóc, người có kinh nghiệm thì chỉ nhìn là biết chất tóc thế nào, nên nếu ai chưa từng va tóc thì không thể làm được. Trong các công đoạn từ sáo, nhặt, sửa, sơ chế tóc để xuất đi thì phải có kinh nghiệm mới làm được, đồng thời buôn tóc cũng cần phải có số vốn lớn và am hiểu mới có thể đứng vững. Vì vậy mà 1, 2 năm gần đây trong làng không xuất hiện thêm cơ sở nào lớn. 

 

Trong câu chuyện với chị Uyên, chúng tôi nhận ra một nỗi niềm canh cánh trong lòng của những người làm nghề “buôn góc con người” ở Bái Thượng đó là, hiện nay giá cả thị trường tóc bấp bênh, bão hòa, người bán thì ít, người mua thì nhiều, trong khi đó nguồn nguyên liệu ngày càng khan hiếm. Thị trường chính xuất khẩu tóc của họ chủ yếu là thị trường nước ngoài thế nhưng vốn ngoại ngữ giao tiếp của họ lại bị hạn chế phải qua trung gian môi giới, do vậy đây là một trong những trở ngại khó khăn lớn cho những người làm nghề buôn tóc.

 

Cũng theo họ, nghề buôn tóc ở Bái Thượng mới được du nhập về trôi nổi trên thị trường, nghề này ở đây không phải nghề truyền thống “cha truyền, con nối” như ở Bắc Ninh, Vĩnh Phúc…mà ở đây “Mệnh ai nấy làm”, mỗi người trong nghề có một bí quyết riêng làm theo nhu cầu khách hàng nên rất mong manh. Hiện tại, anh Tuyến, chị Uyên cũng như tất cả những người làm nghề trong làng đang phải cố gắng để duy trì và phát triển nghề tóc.  Họ luôn mong muốn có một tổ chức, cá nhân nào đó đứng ra “đỡ đầu”, các cấp chính quyền tạo điều kiện, có chính sách về cơ chế vốn, tìm hướng đi mới  cho họ cùng có một tiếng nói chung, cùng liên kết chia sẻ để duy trì, phát triển cho tương lai vươn xa của nghề buôn tóc.

 

Chia tay với những “đại gia buôn góc con người” nơi đây, chúng tôi cứ trăn trở mãi trong lòng về nỗi niềm khắc khoải của họ. Hi vọng trong một tương lai không xa, nghề buôn tóc ở Bái Thượng, xã Đoan Bái, Hiệp Hòa sẽ được cất cánh vươn xa hơn, nó sẽ không chỉ đơn thuần là một ngành nghề phụ mà sẽ được duy trì phát triển như một ngành nghề truyền thống “có thương hiệu” vững chắc góp phần vào xây dựng diện mạo mới cho nông thôn.

 

     Vân Anh – Thu Trang

Đài TT Hiệp Hòa – Bắc Giang

       ĐT: 0163.6825.207