Có bao điều để nói về mẹ nhưng điều bình dị và đầy ý nghĩa mà tôi nhớ về mẹ lại là vại dưa, vại cà… mẹ vẫn thường làm.

 

Mẹ thường nén vại cà để làm thức ăn cho mùa gặt hái. Mẹ làm dưa góp từ nhiều  loại rau quả như: dưa chuột, đu đủ xanh, su hào, cà rốt, bắp cải, sung…Trong một thời gian ngắn, từ bàn tay mẹ, những thức ăn giản đơn, dễ kiếm đã trở nên thơm  ngon, hấp dẫn vô cùng. Mỗi loại dưa, quả muối được làm theo một cách khác nhau nhưng cảm nhận giống nhau của người được thưởng thức là loại nào cũng ngon lạ lùng và ăn khỏe cơm.  Nhưng có lẽ món dưa ăn bền bỉ hơn cả phải kể đến dưa muối từ rau cải. Rau để muối dưa không đắt tiền, chỉ vài ngàn đồng một kg. Những cây cải bẹ, cải canh không còn non, những lá cải già …đều có thể đem làm dưa. Mẹ cẩn thận tách từng tàu còn vương những hạt bùn lấm láp đem rửa sạch, phơi ra nắng cho héo lá rồi mới muối. Mẹ bảo làm như thế dưa mới dai, giòn, lâu ủng. Chỉ cần một lượng muối, một chút đường, một nhánh gừng hay chút tỏi, hòa tan trong vại nước sôi để nguội của mùa hè và vại nước ấm mùa đông. Dưa được ngâm ngập nước vùa đủ chỉ cần trong một hai ngày đã vàng ươm từng cọng, thơm giòn bắt mắt. Món dưa dễ ăn mà lâu chán, ngon nhất là ăn kèm với thịt  nhiều mỡ hay ba chỉ luộc. Đấy là lúc tôi ở nhà, còn khi tôi vào đại học, vại dưa của mẹ lại trở thành món hàng kinh doanh để mẹ lấy tiền nuôi tôi ăn học xa nhà. Mẹ bán cho bà con xóm ngõ rồi bán cho cả nhà hàng với số lượng lớn. Vốn liếng chẳng đáng là bao. Để lấy khách, ban đầu mẹ chỉ lấy công làm lãi. Rồi dần dà, dưa của mẹ được nhiều người thích ăn. Món dưa đã có mặt bên cạnh các món ăn thịnh soạn của  những nhà hàng sang trọng. Mẹ triết lí thật rõ ràng: Buôn thất nghiệp, lãi quan viên! 

 

 

Năm tháng trôi qua, trong hành trang chữ nghĩa của tôi có sự chắt chiu từ vại dưa của mẹ. Mỗi lần về bên mẹ, nhất là những ngày giông bão, người ta chẳng muốn bước chân ra khỏi cửa, tôi  bình yên trong bữa cơm đạm bạc mà ấm áp với dưa, cà. Tôi chợt hiểu ra rằng vì sao dưa mẹ muối chẳng bao giờ bị ủng?  Có lẽ khi muối dưa, mẹ còn truyền cả vào trong đó những bao dung, ân cần, thương mến và cả những âu lo. Cơm của mẹ chẳng giàu cao lương mỹ vị. Món ăn xuất hiện nhiều nhất là các món được chế biến từ dưa. Nào là: dưa kho cá, dưa nấu riêu xương, dưa xào lòng lợn, dưa muối xổi…Món nào ăn cũng ngon cơm. Nhưng món dưa nấu riêu cá hay riêu xương thì tôi ấn tượng nhất. Có lẽ nó mê hoặc từ trẻ nhỏ đến người già. Chỉ cần xào qua cho vùa mắm muối rồi ninh dưa đến độ cùng với trái cà chua cho màu nước thêm sánh hồng. Mùi dưa chua ngan ngát cản hết mùi tanh nếu kho cá. Mùi thơm quyến rũ làm ta nao lòng tỏa quanh mâm cơm hấp dẫn hơn trong ngày đông rét mướt. Rau dưa kho vừa mềm, vừa đậm đà quyện với hương rau thì là, rau ngò gai thái nhỏ, xanh biếc không chỉ  làm người ta say từ cái nhìn mà còn làm tăng gia vị của món ăn đặc biệt dễ làm này.

Trong những bữa tiệc linh đình dù đã có giò, có chả, có thịt gà, nem cuốn và bao thức ngon vật lạ khác… nhưng đôi khi người ta vẫn  khát khao có được đĩa dưa muối chua cho mát dạ, mát lòng. Thế mới biết hạnh phúc không xa lạ mà bắt đầu từ những điều giản dị nhất.

Quãng đời sinh viên đẹp đẽ và nhiều thiếu thốn, với bát canh toàn quốc một thời, chúng  tôi thường bớt phần cơm đổi lấy chút dưa muối của người bán rong trong khu nội trú để ăn cơm. Có bạn chăm chỉ muối dưa nhưng chưa đến độ chua thì vại dưa đã hết nhẵn vì vại dưa ấy quá bé nhỏ so với một phòng ở nội trú hay nó là món ăn xa xỉ trong những đêm khó ngủ, đói mèm?

 

Đồ sành sứ là công cụ muối dưa hữu ích, nhưng không thẩm mỹ và hơi nặng khi vận chuyển. Ngày nay, trên thị trường đã xuất hiện hộp muối dưa cà đa năng, giúp muối dưa cà được ngon và giòn hơn. Phần hộp làm bằng chất liệu thủy tinh hữu cơ an toàn với người dùng. Các phần còn lại gồm núm điều chỉnh vít me, nắp đậy, vỉ nén được chế tạo từ nhựa cao cấp chịu được axit, muối, kiềm trong quá trình muối. Điều này an toàn hơn hẳn so với khi muối bằng các dụng cụ nhựa thông thường. Không chỉ vậy, sản phẩm còn có thêm nhiều chức năng thông minh khác. 

 

Hũ dưa của mẹ đã mang theo mình bao thế hệ. Tôi thường muối dưa cho cả nhà thưởng thức bởi dù sao dưa tự muối ăn cũng yên tâm hơn dưa muối sẵn ngoài chợ. Nếu dưa chua đến độ, chưa ăn kịp tôi thường cho cả hộp vào để dành thêm vài hôm trong ngăn mát tủ lạnh. Dân gian ta thường nói: tương cà là gia bản, là thức ăn cốt yếu, tự chế biến trong mỗi gia đình. Đĩa dưa muối 4 mùa hội tụ  sự đảm đang, chu đáo của người phụ nữ Việt – luôn chăm lo cho những người yêu thương của mình từ những điều giản dị.

 

Đặc biệt đối với những người xa đất nước, ở phương trời xa lắc được thưởng thức những món ăn ngon, hiện đại nhưng chắc hẳn chẳng thể nào quên hương vị của món dưa muối –  món ăn dân dã, mộc mạc, rẻ tiền nhưng lại mang những ý nghĩa thật sâu xa. Dưa muối chính là hiện thân của quê nhà và tình yêu vậy.