13
Thứ 5, 08

Truyền thuyết và câu chuyện xây đền Thượng Gia Thả ( Ngọc Sơn)

Văn hoá - Xã hội

Ở xóm Thượng, thôn Sơn Giao xã Ngọc Sơn( Hiệp Hòa- Bắc Giang) hiện nay có một quần thể di tích tâm linh được bà con trong xóm gìn giữ, tôn tạo ngày càng khang trang tố hảo. Quần thể đó bao gồm : Giếng cổ, miếu Bà Chúa Thượng Ngàn và Đền Thượng Gia Thả. Trong đó, đền Thượng Gia Thả được đầu tư công phu nhất và hiện còn lưu giữ được nhiều tư liệu, hiện vật cổ quý giá như Tượng, khám, án gian, lư hương và 6 tấm bia cổ. Ngôi đền được nhân dân dựng nên từ cuối Triều Trần để thờ phụng Đức Thánh Trần- Người đã giúp dân trừ yêu, xây dựng cuộc sống an bình. Câu chuyện xung quanh việc dựng đền, thờ cúng Đức Thánh Trần đã được bà con dân làng truyền miệng cho nhau từ đời này sang đời khác, để nhắc nhở nhau cùng nhớ câu “ Uống nước- nhớ nguồn”.

Trong hình ảnh có thể có: cây và ngoài trời

Toàn cảnh khuôn viên đền Thượng Gia Thả ( Sơn Giao- Ngọc Sơn)

Trong hình ảnh có thể có: 1 người, đang đứng, bàn và trong nhà

Cụ Hà Trọng Ngọc giới thiệu về di tích

Một sáng hè vừa qua, nhận lời mời của đại diện Ban Quản lý Đền Thượng Gia Thả, chúng tôi về tìm hiểu rõ hơn về câu chuyện đó. Tiêp chuyện chúng tôi là cụ Hà Trọng Ngọc, 86 tuổi, người đại diện cho dân xóm Thượng trông coi, chăm sóc ngôi đền. Cụ kể rằng khi xưa, nghe nói từ thời vua Trần Dụ Tông, đất nước suy vi, lợi dụng vùng đất này rậm rạp, hoang sơ, có một vị quan đã chiếm nơi này làm chỗ đúc tiền lậu, chống lại triều đình. Quan quân thường thuê người đến làm. Làm xong, nhận tiền công ra về. Nhưng đến ngang đường thì bị thủ tiêu để bịt đầu mối, giữ bí mật cho xưởng đúc tiền phi pháp của quan. Từ đó, oan hồn của những người vô tội không có người thờ cúng, sinh nhiều chuyện nhiễu loạn dân lành. Dân gian đã từng truyền nhau những câu ca dao ai oán:
Đói thì bán ruộng bán ao
Chớ đi làm mướn Sơn Giao, làng Quyền.
Hoặc:
Sơn Giao có xưởng đúc tiền
Ai đi đến đó cũng quên đường về !
Thấy việc đó, Đức Thánh Trần hiển linh, báo dân làng lập nơi thờ cúng để Người về đây trừ tà an dân. Vâng lời Thánh, dân làng bảo nhau cùng làm. Ban đầu, nơi thờ Thánh chỉ là một ngôi miếu nhỏ, nhưng lại rất linh thiêng. Cuộc sống người dân an lành, khấm khá hơn, mùa màng đỡ phần thất bát. Rồi từ đó, đời nối đời, nhớ ơn Người, người dân bảo nhau chăm lo hương khói phụng thờ. Ban đầu là miếu, sau chuyển thành đền. Đến thời Nhà Nguyễn, đền đã được xây dựng to đẹp,khang trang. Trong đền có Tượng Đức Thánh Trần, có khám , ngai và lư hương cổ xưa có từ mấy trăm năm trước. Công lao của người góp công góp của xây đền được tạc vào bia đá.Hiện trong ngôi đền vẫn còn dựng 6 tấm bia bằng đá xanh nguyên khối, đang chờ người về dịch, lấy tư liệu để minh chứng cho lịch sử của ngôi đền. Nhưng rồi sau đó, đất nước ta bước vào hai cuộc chiến chống ngoại xâm. Thời gian đã làm cho ngôi đền bị xuống cấp trầm trọng, không thể tôn tạo kịp thời. Mãi sau này, khi có Nghị quyết 5 của BCH TƯ Đảng khóa 8, được đông đảo bà con ủng hộ, ngôi đền lại được tôn tạo chỉnh trang. Nói về quá trình này, Cụ Hà Trọng Ngọc cho biết bắt đầu từ năm 2011, dân làng bắt đầu vận động đóng góp xây đền. Xóm có 100 hộ, mỗi hộ 400 ngàn. Còn lại nhờ con em quê hương đang công tác ở xa và nhờ thầy Hà Xuân Minh- Thủ nhang của đền quyên góp.Qúa trình xây đền được tiến hành làm nhiều đợt. Từ 2013, đến năm 2018 mới hoàn thành cơ bản như ngày nay. Kể từ đó, ngôi đền này đã trở thành nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh của dân trong xóm, là nơi tìm đến dâng hương, cầu an, cầu phúc cho quý khách gần xa.

Trong hình ảnh có thể có: thực vật

Trong hình ảnh có thể có: 1 người, đang ngồi và trong nhà

Bia đá và một số hiện vật cổ đang lưu giữ trong đền

Ban đầu, xóm vẫn mở hội đền theo lệ là vào ngày 10 tháng 10 âm lịch hàng năm và cúng Lễ Vu lan vào Rằm tháng Bảy. Nhưng từ 2013 đến nay, nhân dân ở đây thống nhất mở hội khai xuân. Bắt đầu là ngày Tết Thượng nguyên- Rằm tháng Giêng. Còn chính hội Xuân lại diễn ra vào ngaỳ 10 tháng 2 âm lịch. Ngày ấy nông nhàn, bà con trong vùng thành tâm dâng Lễ Thánh- cầu cho mưa thuận gió hòa- Quốc thái dân an; cầu Phúc cầu Thọ cho mọi gia đình trong xóm. Nói về việc này, Cụ Ngọc cho biết, đến nay, xóm Thượng có 100 hộ thôi, nhưng hiện có tới 23 cụ tuổi từ 80 trở lên. Có Cụ 101 tuổi vẫn còn minh mẫn. Âý một phần cũng nhờ vào công đức của Đức Thánh Trần. Đời sống của nhân dân xóm Thượng này ngày một no đủ an vui.

Trong hình ảnh có thể có: Hà Xuân Minh, cây và ngoài trời

Ông Hà Xuân Minh- Thủ nhang đền Thượng

Trong hình ảnh có thể có: 12 người, mọi người trên sân khấu

Trong hình ảnh có thể có: 10 người, bao gồm Hà Xuân Minh

Hội đền

Chuyện xong. Cụ Ngọc tiễn chúng tôi ra về trong một niềm vui mới. Đó là khu văn hóa tâm linh của xóm cụ đã được quy hoạch, tôn tạo đẹp đẽ hơn xưa. Còn bây giờ, mong ước của đông đảo bà con xóm Thượng là được làm thủ tục, mời các cơ quan chức năng có thẩm quyền về đây, xem xét để công nhận đền Thượng Gia Thả là một di tích lịch sử của quê nhà.

TRẦN THANH