Trang chủ Tin TứcQuê hương Hiệp HoàHội đồng hương Quốc Chúa Đô mộc Dã Đại Vương- Điểm đến lý thú

Quốc Chúa Đô mộc Dã Đại Vương- Điểm đến lý thú

Đăng bởi HiephoaNet

Xã Tiên Lục ở phía tây huyện Lạng Giang, cách thị trấn Vôi chừng 10 km. Đây là một vùng đất cổ, địa danh, tên gọi Tiên Lục có từ đầu thế kỷ thứ XV. Khi xứ Kinh Bắc thượng, được chia làm 4 phủ và 21 huyện, thì Tiên Lục thuộc Tổng Đào Quán, Phủ Lạng Giang. Năm 1953, Tổng Đào Quán được chia làm 4 xã gồm: Đào Mỹ, Nghĩa Hưng, Tiên Lục và Mỹ Hà. Lúc đó Tiên Lục có 9 thôn và đến nay có 11 thôn và 11.000 người sinh sống.

Tiên Lục là một xã miền núi bán sơn địa điển hình đồng ruộng, làng mạc xen kẽ với vùng gò đồi. Tiên Lục có diện tích tự nhiên là 14,14 km2. Trên địa bàn có tỉnh lộ 295 đi qua, khí hậu ôn hòa, có 4 mùa rõ rệt, mang đặc trưng của khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình hàng năm hơn 200C, rất phù hợp cho việc sản xuất nông nghiệp gồm trồng trọt và chăn nuôi. Vùng đất Tiên Lục là nơi quy tụ của rất nhiều người từ các địa phương khác đến sinh sống lập nghiệp và chan hoà đoàn kết, thương yêu, đùm bọc để tồn tại và cần cù trong lao động sản xuất, phòng chống thiên tai, địch hoạ, xây dựng nên truyền thống văn hóa lịch sử, mang đậm nét một vùng quê nông nghiệp thuần chất, rất đặc trưng của làng xã Việt Nam. Hiện nay trên địa bàn xã Tiên Lục có 14 dòng họ, dân số trên 11.600 người và có 2 tôn giáo là đạo phật và đạo Thiên chúa song hành cùng tồn tại ở nơi đây. Trải qua nhiều thế hệ, người dân Tiên Lục đã khai phá, lập nghiệp, đi lên từ  hoang sơ nghèo nàn, lạc hậu xưa kia, thành một vùng quê đông vui trù phú hôm nay.

Do phải đối phó với thiên nhiên  khắc nghiệt, úng lụt, thú dữ, giặc dã… đã rèn luyện tạo cho người dân nơi đây có bản lĩnh kiên cường. Khắc phục mọi trở ngại, lao động cần cù, nhẫn lại, chịu thương, chịu khó chắt chiu từng hạt  lúa, củ khoai để nuôi sống con người, gia đình và xã hội, đồng thời đã xây dựng nên những cơ sở vật chất phục vụ cho sinh hoạt  văn hóa, vật chất và tinh thần phong phú; như nhà ở, đình, chùa, Nghè,  miếu, đường giao thông, giếng nước… được thể hiện khá sinh động qua bàn tay cần cù khéo léo, đầu óc thông minh, giầu trí tưởng tượng đầy chất sáng tạo của nhân dân Tiên Lục. Lễ hội của xã Tiên Lục là một trong những hoạt động văn hóa tín ngưỡng tiêu biểu của vùng, đã được ghi vào  cuốn sách”Lễ hội Bắc Giang” do Sở văn hóa thông tin và du lịch tỉnh Bắc Giang ấn hành năm 2002.

Hàng năm cứ vào 3 ngày (18 – 19 – 20) tháng ba âm lịch nhân dân trong xã lại tổ chức lễ hội. Hội Tiên Lục  là hội  có tiếng trong vùng từ lâu. Người đi xem hội Tiên Lục không chỉ được xem các trò vui của lễ hội mà còn được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của nông thôn điền dã nơi đây. Trên địa bàn huyện, nói về cảnh quan, thiên nhiên, môi trường văn hóa thì Tiên Lục được coi là vùng quê thuộc hàng nhất, nhì. Nếu nói về dân tục, dân lệ thì cũng là nơi thuần phác có tiếng. Về di tích lịch sử văn hóa thì Tiên Lục có hệ thống di tích  nguyên vẹn và đầy đủ nhất trong vùng, ít nơi có được.

Về thăm Tiên Lục có núi đồi xanh thắm với những mái ngói son ẩn sau đồi vải thiều. Đồng xanh ôm ấp xóm thôn, trong sắc xanh ấy còn có cây Dã Hương ngàn tuổi bên cạnh mái đình Viễn Sơn (hay còn gọi đình Cây Dã). Cây Dã cổ thụ là cây Dã hương lâu đời nhất cả nước. Sách Ngọc phả ghi vua Lê Cảnh Hưng (1740-1786) đến Tiên Lục, thấy cây Dã Hương tán phủ cả một góc trời đã sắc phong cho cây là “Quốc chúa đô mộc đại vương” (cây Dã Hương lớn nhất nước)

Cây Dã Hương từ lâu đã là một điểm cuốn hút khách thập phương về thăm không chỉ bởi vẻ uy nghi cổ kính, mà còn bởi những giai thoại và những sự kiện lịch sử của đất nước gắn bó một cách lạ lùng huyền bí với từng cành cây. Mỗi cành cây lớn gẫy đều báo hiệu một sự chuyển biến lớn nào đó trong đời sống xã hội. Tiên Lục một mảnh đất mang đậm nét văn hóa làng việt cổ trong khu dân cư còn nhiều nếp nhà cổ tồn tại bên cây Dã Hương, chùa Phúc Quang, 2 ngôi đình cổ là Đình Viễn Sơn và Đình Thuận Hòa. Hai ngôi đình này đã chứng kiến những sinh hoạt văn hóa, lễ hội và mọi thay đổi  của làng. Ngôi đình trang trọng và thiêng liêng, là biểu tượng văn hóa và quyền lực trong làng xã và còn là nơi hội họp của dân làng, cùng nương tựa  đùm bọc giúp đỡ lẫn nhau.

Ảnh cây dã hương một ngàn năm tuổi đã trở thành sản phẩm du lịch rất nổi tiếng.

Theo lịch sử của làng, đình Viễn Sơn  và đình Thuận Hòa  là nơi thờ chung 6 vị thành Hoàng Làng. Hiện nay; đình Viễn Sơn và đình Thuận Hòa đang thờ 7 Ngai và 7 bài vị Thành hoàng Làng là những người có công  với dân, với nước trong lịch sử. Trong tổ chức lễ hội  truyền thống hàng năm truyền lại và nay vẫn duy trì, dân ở Đình Viễn Sơn và Đình Thuận Hòa cử các trai làng ra làm hội và rước kiệu thần từ 2 đình lên chùa Phúc Quang, 2 kiệu giao nhau và cùng tiến về sân Thảo xá làm lễ tế thần, kéo chữ, chơi trò chơi cướp cầu và tổ chức các trò chơi dân gian khác. Chùa Phúc Quang; nằm trong cụm di tích lịch sử văn hóa của xã Tiên Lục, được Bộ Văn hóa – Thông tin nay là Bộ văn hóa thông tin và du lịch công nhận năm 1989 “chùa là nơi cổ tích danh lam chưa từng có” vào năm 1428 thời Hậu lê, Nguyễn Kim lập nên vua chúa chổm, danh hiệu lê Trung Hưng lúc đó đang đánh đuổi quân Mạc Đăng Dung năm Mậu Thân (1428) sau đó đến Lê Lợi  làm vua được 5 năm niên hiệu Thuận Thiên.

Chùa Tiên Lục  khởi đầu từ thời Lê – Mạc giao tranh (năm Ất Dậu 1577), khi ấy Tiên Lục mới có 12 họ, chùa mới có 3 gian lợp mái gianh, lúc này tên chùa là Quang Minh An. Lần thứ hai, tên chùa được đổi lại là Tiên Phúc Tự và được tu bổ xây dựng thêm tiền đường và hậu đường. Chùa Tiên Phúc Tự được trùng tu sửa chữa lớn lần thứ 3 vào năm 1707, lấy cột kèo cũ để xây dựng hai bên hành lang, khi khánh thành đổi tên là Phúc Quang Tự (hay còn gọi là chùa Tiên Lục).  Trước cửa chùa là cây hương (Cửu Trùng Thiên) làm bằng đá xanh khắc chữ bốn mặt là thiên – đài – thạch – trụ và hàng chữ phía trước là: Long đức tam niên thập nhị nguyệt cốc liệt (ngày tốt năm thứ 3 công đức tháng 12), xung quanh cột đá có khắc hình hoa văn và tên các nhà cung tiến.  Khi ấy chùa được cụ Nguyễn Văn Tính, người xuất gia tu hành hiệu Thượng Thừa Sa Ly – Tự Chiến Chiêm, thuộc dòng họ Nguyễn ở thôn Trong. Ông là Tổ sư Trân truyền tại điện Phúc Quang, là một trong những nhà sư nổi tiếng của xứ Bắc Kỳ thời đó, có công trạng trong việc tu sửa mở rộng chùa như ngày nay. Để tưởng nhớ công lao đến hội lệ 20/3 âm lịch hàng năm vào chiều ngày 18, nhà chùa vẫn có lễ vật vào điện nhà ông Nguyễn Văn Tiếp ở thôn Trong làm lễ lấy nước giếng điếm Lẩm về lễ phật tại chùa. Về nghệ thuật kiến trúc, Chùa được xây dựng theo kiến trúc“nội công ngoại quốc”. Toàn bộ các công trình; tiền đường, 2 dãy hành lang chạy vòng quanh bao lấy tòa thượng điện, thiên hương ở giữa, hậu đường gác chuông trên hậu đường. Phía trước nhà tiền đường là 1 sân rộng giành cho việc dâng hương, dâng hoa lễ phật, bên trái sân chùa là dẫy nhà Thảo Xá, phía trước bên phải là đền Thánh Cả, nhà văn chỉ phục vụ khách  thập phương khi về dự lễ hội. Nhìn chung các tòa nhà của chùa đều làm theo kiểu “tiền kẻ hậu bẩy, chồng giường, giá chiêng; điêu khắc trạm trổ”, đáng chú ý  trong chùa là toàn bộ hệ thống tượng phật và các loại đồ thờ. Theo thống kê hiện nay ở chùa còn hơn 80 pho tượng các loại được sắp xếp từ tiền đường lên thượng điện và dọc theo 2 bên  hành lang gác chuông, nhà Tổ. Những di vật trong chùa gồm nhiều loại khác nhau, tiêu biểu là các đồ thờ bằng đồng, chuông, nồi hương, hạc thờ. Một số di vật bằng gỗ quý như quả thờ, cây đèn, hoành phi, câu đối, cửa võng, các sắc phong của vua…. Đây là những di sản rất có giá trị về mặt văn hóa, nghệ thuật phải được giữ gìn và bảo tồn.

Nhà Thảo Xá, có bức hoành phi ghi bốn chữ “Tiến-Vạn- Cung-Thánh”, nghênh đón và cung kính các vị thánh muôn tuổi trường tồn. Vì thế hàng năm; khi lễ hội được tổ chức vào buổi sáng ngày 19 tháng 3 âm lịch kiệu thần ở 2 đình, đình Viễn Sơn và đình Thuận Hòa được rước về sân nhà Thảo Xá, 2 nồi hương; 2 kiệu được chuyển vào điện thờ làm lễ tế thần rồi mới được tổ chức các trò chơi trong lễ hội trong 2 ngày 19 và ngày 20 đến chiều ngày 20 khi giã hội; 2 nồi hương được chuyển về; 2 kiệu rước về 2 đình khi ra khỏi cửa 2 nồi hương trên 2 kiệu thần đều bốc cháy có ngọn lửa (còn gọi  là hóa dương), nghĩa là rất vui vẻ vì thế 2 câu đối ở trước cửa là: “Hiển hách quang vinh quảng đại đạo thần tiên/Anh minh đức đạo từ bi tu cõi phật” và “Hội lệ tiền triều thiên niên thịnh/Tiên cảnh tứ thời khách vãng lai”. Cùng với lễ hội truyền thống 20 tháng 3 hàng năm, quý khách thập phương tham quan  vãn cảnh đình chùa, chảy hội “Dập dìu tài tử giai nhân” để rồi:“Quý xanh cảnh đẹp  nở thêm hoa/Vui chung hội lệ khách gần xa/Tiếng  trống đình làng vang tế lễ/ Chuông chùa niệm phật  vọng ngân nga/ Mười chín tháng hai mươi ngày hội lệ/ Hối hả chào mừng hội tháng ba/ Nhớ ngày này sang năm tới/ Đến hội lại về chớ bỏ qua”. Trong hành trình du khách không thể bỏ qua các điểm trong cụm di tích rất đặc trưng của Tiên Lục.

Điểm đến thứ nhất: là Cây Dã hương và Đình Viễn Sơn:  là cây cổ thụ dòng Long não lớn nhất ở Việt Nam, nổi tiếng trong và ngoài nước. Theo lời kể  của các cụ cao niên trong thôn và căn cứ theo các cứ liệu lịch sử thì cây đã có cách chúng ta một ngàn năm về trước. Cây Dã hương mọc trên sườn đồi ở đầu xóm Tây và nằm kề ngay đình Viễn Sơn tạo nên một bức tranh phong cảnh của một làng quê đầy cổ kính. Cây Dã hương Tiên Lục là biểu tượng cho một sức sống  trường tồn của dân tộc, cây Dã hương quanh năm xanh tốt, người ta ví màu xanh đó như là lá phổi của Tiên Lục, những tán lá rộng như những bàn tay che chở cho người con Tiên Lục. Đặc biệt khi xuân về cây lại cho hoa cho lộc, chim chóc từ mọi nơi bay về nô đùa, trú ngụ rồi làm tổ ấm trên cây. Nếu ai đó muốn tận hưởng hương thơm của loài hoa Dã hương thì hãy đến đây vào ban đêm, khi màn đêm buông xuống là lúc hoa dã hương bắt đầu toả hương thơm ngát làm đắm say lòng người.

Cây Dã hương Tiên Lục phần gốc to khoảng 5 đến 6 người ôm, cây cao khoảng 30m, chu vi thân chỗ to nhất là 13,5m, chu vi cành lớn nhất 3,5m. Hiện nay cây đã bị thông tâm, người ta đo chu vi chỗ rỗng nhất khoảng 11,5m. Cách gốc cây khoảng 1m có một hốc cây đã bị rỗng, độ rỗng cho phép thân người lớn có thể chui vào được, khi chui qua hốc cây nhìn từ dưới lên trên ngọn cây trông giống như một hang động thu nhỏ.

Trải thời gian hàng ngàn năm lịch sử vật đổi sao rời nhưng cây Dã hương vẫn đứng giữa không gian và thời gian như để minh chứng thêm cho sức sống bền bỉ của mình. Hình ảnh cây Dã hương có phần huyền bí hơn khi cây Dã luôn xuất hiện như một sự trùng hợp ngẫu nhiên với các sự kiện trọng đại của đất nước, cụ thể là: năm 1945 một cành to ở phía Đông Bắc bị gãy thì Cách mạng tháng 8 thành công, năm 1954 một cành ở phía Tây gãy sau đó là chiến thắng Điện Biên Phủ, năm 1964 một cành phía Bắc bị gãy thì Mỹ xâm lược miền Bắc. Đặc biệt gần đây vào năm 2006 một cành ở đỉnh ngọn cây bị gãy – Việt Nam gia nhập tổ chức WTO và là thành viên thứ 150 của tổ chức này. Có thể nói cây Dã hương Tiên Lục chính là một phần của sắc hương Việt Nam.

Con đường từ Vôi đến Tiên Lục là do thực dân Pháp mở ra từ thời thuộc địa nhằm phục vụ cho nhu cầu thăm quan cây Dã. Năm 1938 cây dã hương đã được Trường Viễn đông Bắc cổ xếp vào loại cây cổ thụ hiếm có của Bắc Kỳ. Ngoài ra cây Dã hương Tiên Lục còn được ghi trong cuốn Bách khoa toàn thư của Pháp là một trong những cây lâu đời nhất thế giới (theo tư liệu lý lịch di tích của Ban Quản lý Di tích Bắc Giang). Cây Dã hương là hình ảnh rất đỗi quen thuộc của dân làng Tiên Lục gợi nhớ đến quê hương đất nước“cây đa, bến nước, sân đình”. Người dân nơi đây nếu đi xa quê hương khi về đến đầu làng nhìn thấy cây Dã hương là ký ức của thời thơ ấu lại tràn về.

Cạnh cây Dã Đại thụ là Đình viễn Sơn. Ngôi đình thuộc thôn Giữa, đình toạ lạc trên một sườn đồi thấp kế sát ngay bên là cây Dã Hương cổ thụ làm toát lên vẻ đẹp hài hoà của một không gian cổ kính, giữa cái vật chất hữu hình do con người tạo ra và giữa cái tự nhiên của thiên nhiên ban tặng. Đình Viễn Sơn được xây dựng vào thế kỷ XVIII (thời Lê), đình thờ 2 vị thành hoàng làng là Cao Sơn và Quý Minh. Theo sự tích thì đây là hai vị tướng từ thời Vua Hùng, đã có công trong các cuộc đánh giặc ngoại xâm đem lại sự yên bình cho đất nước, khi 2 vị thác đi luôn hiển thánh và phù hộ cho dân làng, xã tắc được an lành no ấm, được các triều đại đều sắc phong là“Thượng đẳng phúc thần”, là thành hoàng làng của nhiều vùng quê ở khu vực Đông bắc Bắc Bộ.

Đình Viễn Sơn được xây dựng theo lối kiến trúc hình chữ công chia thành 3 phần chính gồm có toà tiền đình, hậu cung và đình hậu. Đình Viễn Sơn là một ngôi đình có quy mô không lớn nhưng thay vào đó là sự nổi bật của nghệ thuật chạm khắc trong toàn bộ nội thất ngôi đình, đặc biệt là nghệ thuật chạm khắc ở phần tiền đình. Tất cả hệ mái bao gồm  các vì nóc, vì nách, đầu dư, cột cái, cột quân …đều được làm bằng gỗ lim chắc khoẻ. Các đề tài chạm khắc thể hiện trên trong nội thất ngôi đình cũng được các cổ nhân chạm khắc công phu kỹ càng đến từng chi tiết nhỏ và thực sự đã thổi hồn vào thớ gỗ tạo nên một  không gian thiêng cho di tích. Bên cạnh đó tại đình Viễn Sơn vẫn lưu giữ được các đồ thờ  có giá trị lịch sử và giá trị kiến trúc nghệ thuật như: kiệu, ngai thờ, bộ bát biểu, kiếm gỗ, nồi hương, mâm đồng…

Điểm đến thứ hai là: Chùa Quang Phúc và Đền Thánh Cả. Chùa Quang Phúc và đền Thánh Cả toạ lạc trên đỉnh đồi thông, là 2 di tích có vị trí nằm ở trung tâm của xã Tiên Lục nhìn về hướng Nam. Chùa Quang Phúc được xây dựng từ thế kỷ thứ XVIII (khoảng thời Lê – Mạc), chùa được xây dựng trên quy mô rộng và có kết cấu kiến trúc liên hoàn, toàn bộ tổng thể ngôi chùa gồm có 35 gian, chùa  được làm theo lối kiến trúc nội công ngoại quốc. Toàn bộ phần tiền đường, hai dãy hành lang, gác chuông nối lại thành hình chữ quốc, phần còn lại là toà thiêu hương nối với thượng điện thành hình chữ công.

Chùa Quang Phúc với chức năng chính là thờ phật, hiện nay trong chùa còn  lưu giữ được nhiều pho tượng cổ quý giá, hệ thống tượng phật trong chùa Quang Phúc được bày đặt  hợp lý và hoàn chỉnh, tượng phật được xắp xếp thứ tự từ thượng điện đến 2 dãy hành lang và bên dưới gác chuông, tất cả có khoảng 90 pho tượng. Với những giá trị nổi bật về kiến trúc của ngôi chùa cùng với hệ thống tượng phật đã tạo cho chùa Quang Phúc thêm phần thiêng liêng cổ kính. Nếu  du khách đứng giữa chùa quan sát, chiêm ngưỡng các pho tượng cổ du khách sẽ không khỏi ngạc nhiên và thán phục trước nghệ thuật tạc tượng hết sức điêu luyện của các tiền nhân, càng ngắm nhìn du khách sẽ ngỡ như mình đang được quay lại với những thời kỳ đã qua, thời kỳ đã cách chúng ta gần 300 trăm năm lịch sử. Hiện nay tại chùa Quang Phúc vẫn còn lưu giữ được một số di vật, cổ vật sau: thống, đôi lộc bình, hoành phi…Cùng trên đồi Thông còn có đền Thánh Cả (đền Tiên Lục). Đền cách chùa quang Phúc khoảng 30m, đến nay vẫn chưa rõ niên đại xây dựng. Đền cũng là nơi thờ 2 vị thần Cao Sơn và Quý Minh và có sắc phong do Vua Lê Cảnh Hưng ban tặng. So với các di tích khác thì đền Thánh Cả có quy mô xây dựng khiêm tốn nhất, nhưng đền Thánh Cả cũng là một phần không thể thiếu được trong cụm di tích Tiên Lục. Đền được xây dựng theo lối kiến trúc hình chữ đinh toà tiền tế gồm 3 gian kẻ truyền, phần hậu cung gồm 2 gian. Hiện nay đền Thánh cả còn lưu giữ được các di vật như: kiệu rước, hương án, cây đèn đồng, nồi hương, quán tảy…

Điểm đến thứ ba là: Đình Thuận Hoà hay còn gọi là đình Cây Bàng, toạ lạc trên một khu đất rộng và bằng phẳng kế sát ngay đình là cây bàng cổ thụ um tùm quanh năm toả bóng mát, trước đình là đường 295. Đình cách đồi thông chừng hơn 100m. Đình Thuận Hoà được xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ XVIII, đình thờ 2 vị thành hoàng làng là Cao Sơn và quý Minh.

Đình Thuận Hoà có lối kiến trúc hình chữ đinh gồm 5 gian đại đình và 3 gian hậu cung. Cũng giống như đình Viễn Sơn, toàn bộ hệ mái của ngôi đình Thuận Hoà được làm bằng gỗ lim chắc khoẻ, các đề tài chạm khắc được bàn tay của các nghệ nhân thể hiện một  cách hết sức tài tình khéo léo điều đó được thể hiện ở trên các vì nóc, vì nách, các bức cốn mê, đầu dư… của ngôi đình.

Hiện nay trong đình còn lưu giữ được nhiều đồ thờ có giá trị lịch sử như: 06 sắc phong thời Nguyễn, 03 ngai thờ, 01 bát hương thời Nguyễn…Đến với Tiên Lục khách thập phương được tham quan các di tích và hiểu thêm về lễ hội truyền thống và các phong tục đặc sắc của người dân Tiên Lục. Lễ hội Tiên Lục là một lễ hội lớn của huyện, thu hút đông đảo nhân dân trong vùng về dự. Trong phần  lễ có phần  tế lễ, khai thanh, tranh chiêng, tranh chống, yết lễ đền… trong phận hội có nhiều trò trơi dân gian độc đáo như đu, kéo co, chọi gà, cướp cầu. Đặc biệt trong các trò chơi được tổ chức trong lễ hội Tiên lục có  trò chơi “cướp cầu” thể hiện tính cộng đồng đoàn kết của người dân và còn thể hiện tư duy tín ngưỡng nông nghiệp của nhân dân Tiên Lục mong mùa màng được bội thu, nhân dân được no ấm, trẻ lớn ra, già trẻ lại…

Sau khi thăm quan cây Dã hương ngàn tuổi và các di tích Kiến trúc – Nghệ thuật và được tìm hiểu về những lễ hội truyền thống trên mảnh đất Tiên Lục, khách còn hiểu thêm những giá trị lịch sử văn hoá, Nghệ thuật kiến trúc của di tích đặc sắc này. Khi ra về sẽ mãi nhớ hình ảnh cây Dã ngàn năm tuổi đang rủ bóng xuống ngôi đình Viễn Sơn, hình ảnh đồi thông xanh thắm đang vươn mình tô điểm cho chùa Quang Phúc, hình ảnh đầu đao cong vút của đình Thuận Hoà dưới tán bàng cổ thụ…thầm hẹn với lòng mình trở lại đất này vào dịp lễ hội năm sau.

Thân Văn Phương

 

Bài liên quan

Gửi bình luận