Trang chủ Tin TứcQuê hương Hiệp HoàNgười Hiệp Hòa Vang danh một khúc sông Cầu

Vang danh một khúc sông Cầu

Đăng bởi HiephoaNet

Sông Cầu – con sông từ lâu nay nổi tiếng bởi dòng nước chảy lơ thơ như một dải lụa mềm đã đi vào thơ nhạc, hay bởi những làn điệu quan họ mượt mà đắm say lòng người. Có một khúc sông Cầu còn vang danh bởi nó gắn liền với những sự kiện lịch sử đấu tranh bất khuất chống giặc ngoại xâm của dân tộc…

Đó là khúc sông dài hơn năm chục cây số chảy bao quanh vùng đất Hiệp Hoà (Bắc Giang). Từ ngàn xưa, dòng sông Cầu đã mải miết đắp bồi những lớp phù sa màu mỡ cho soi bãi ven đê, tạo nên sự trù phú của vùng quê thuần nông này. Nằm ở vùng giáp ranh của Bắc Giang với ngoại thành Hà Nội và các tỉnh Bắc Ninh, Thái Nguyên, sông Cầu là đường giao thông thuỷ lợi hại, chính vì thế mà nó trở thành vị trí quan trọng trong những cuộc giao tranh giành đất, giữ dân qua các cuộc kháng chiến trong lịch sử mấy nghìn năm của dân tộc. Dấu tích của nó đã được lưu trong sử sách, đặc biệt là qua những di tích lịch sử- văn hoá và những truyền thuyết trong dân gian.

Xin được bắt đầu từ núi Y Sơn, nay thuộc xã Hoà Sơn- Hiệp Hoà, ngọn núi soi bóng xuống dòng sông Cầu, còn lưu truyền những huyền tích về một tướng quân thời Hùng Vương thứ 6. Tục truyền rằng, Hùng Linh Công là cháu vua Hùng Vương thứ 6 (Hùng Huy Vương), tức con của Hùng Nhạc, thuộc dòng dõi Lạc Long, là sơn thần thứ 4 của vua, cai quản xứ Kinh Bắc (một trong 15 bộ thời đó). Ông là một người văn võ toàn tài, được vua giao chức Tướng quân nhạc phủ. Sau đó là Thống quốc quân giám tả phụ (Tướng quân coi xứ Kinh Bắc bên cha). Khi giặc Ân sang xâm lược nước ta, vua giao cho Hùng Linh Công cầm quân đi tiên phong cự chiến. Đến vùng Hiệp Hoà, nhận thấy đây là vị trí hiểm yếu, Hùng Linh Công hạ lệnh trú quân tại ngọn Y Sơn bên sông Cầu, tạo thế tấn công giặc. Cánh quân của Hùng Linh Công đã lập công lớn và khi giặc tan, Hùng Linh Công ở lại đây và nhằm ngày mùng 8 tháng 8, Ngài đã Thánh hoá nơi ngọn núi thiêng này. Để ghi nhận công lao của Ngài, nhân dân đã dựng đền thờ, chùa và vua Hùng đã ban sắc phong “Y Sơn linh tích Đại Vương”.

Ở vùng Mai Đình, giáp ranh giữa Hiệp Hoà với Yên Phong (Bắc Ninh), sông Cầu còn có tên Như Nguyệt. Nếu bờ nam nổi tiếng với một phòng tuyến của  Lý Thường Kiệt chống quân Tống, thì bờ bắc bên này nổi tiếng là nơi chôn xác giặc. Chuyện dân gian còn lưu lại rằng, trong trận đánh lịch sử này, quân Tống bị chết ngổn ngang trên đồng, nên từ đấy cánh đồng này có tên gọi “Đồng Xác”. Sau này, nhân dân trong vùng đã dựng lên một ngôi chùa mang tên An Lạc Tự (còn gọi là chùa Xác), với chủ ý để cúng tế cầu vong cho linh hồn quân giặc tử trận khỏi bị bơ vơ – điều này đã thể hiện nghĩa cử nhân văn cao đẹp, truyền thống trọng nghĩa của con người Việt Nam. Các cụ cao niên ở Mai Đình kể lại rằng: Đầu thế kỷ thứ XI, nhà Tống ở Trung Quốc đã sai Trần Khâm Tộ và Hầu Nhân Bảo đem quân xâm lược nước ta, khi tiến đến vùng ven sông Cầu như Mai Đình, Ngọ Xá… nhân dân trong vùng đã đắp thành Binh Lỗ, góp phần cùng quân triều đình tiêu diệt quân Hầu Nhân Bảo, bắt sống tướng giặc là Quách Quân Biệu, Triệu Phụng Huân. Đầu năm 1077, giặc Tống do Quách Quỳ và Triệu Tiết chỉ huy 10 vạn quân, 20 vạn quân phu, 1 vạn ngựa chiến và một lực lượng thuỷ binh  mạnh, hùng hổ tràn sang xâm lược nước ta. Phần nam của Hiệp Hoà (bờ bắc sông Như Nguyệt) trở thành dinh luỹ của hàng vạn quân xâm lược Tống. Đây là hướng tấn công chủ yếu tiến về Thăng Long nếu như chúng phá vỡ được phòng tuyến của nhà Lý trên sông Như Nguyệt. Và tại con sông này, người Hiệp Hoà được khích lệ lòng tự chủ, tự tôn dân tộc, bởi hồn thơ, hồn nước sang sảng hào khí dân tộc:

“Nam quốc sơn hà Nam đế cư

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm

Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư”

Dịch thơ:

 

“Sông núi nước Nam vua Nam ở

Rành rành định phận tại sách trời

Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm

Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời”.

Tương truyền, Thái uý Lý Thường Kiệt cho người nấp trong đền thờ, đêm khuya thanh vắng ngâm lên bài thơ Thần “thất ngôn tứ tuyệt” này. Hồn thơ đã khiến cho lũ giặc như bị thôi miên, mất hết nhuệ khí chiến đấu. Đây được coi như bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên của dân tộc ta, đã trở thành vũ khí, sức mạnh không gì ngăn cản nổi. Nhân dân Hiệp Hoà tham gia xây dựng củng cố phòng tuyến, khi giặc đến, kết hợp với quân triều đình đánh tiêu hao, tập kích, phục kích quấy rối, làm cho địch mất ăn mất ngủ. Sau một vài trận bị đại bại, quân giặc đã không còn khả năng tấn công, phải co vào phòng ngự, binh lính hoang mang cao độ. Nắm chắc thời cơ, Lý Thường Kiệt huy động lực lượng vượt sông Cầu tiến đánh quân địch ở Mai Thượng (Mai Đình) giành đại thắng.

Thế kỷ XX, trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, vùng đất ven sông Cầu này cũng đã diễn ra nhiều  sự kiện lịch sử lớn, nay đã được ghi đậm trên bản đồ di tích. Từng là địa bàn để nghĩa quân Yên Thế của Đề Thám làm bàn đạp tấn công sang vùng Vĩnh Phúc, đầu những năm bốn mươi, Hiệp Hoà đã trở thành an toàn khu (ATK) của Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương. Trước đó, từ tháng 8-1938, đồng chí Hoàng Quốc Việt đã về Hoàng Vân – xã ven sông Cầu, giáp ranh giữa huyện Hiệp Hoà (Bắc Giang) với huyện Phú Bình (Thái Nguyên) để gây dựng cơ sở cách mạng ở đây và vùng phụ cận. Hoàng Vân trở thành một “địa chỉ đỏ” của cách mạng, nơi đây đã ra đời chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Bắc Giang đầu năm 1940 và là nơi được chọn tổ chức các lớp bồi dưỡng cán bộ của Đảng. Ở nghè soi Vân Xuyên (xã Hoàng Vân) ven sông Cầu còn lưu lại câu chuyện về cha con người đánh cá đã có công cứu thoát đồng chí Trường Chinh, Tổng Bí thư của Đảng, khỏi sự truy đuổi của mật thám Pháp và tay sai. Đó là rạng sáng ngày 21-11-1942, đồng chí Trường Chinh đang giảng bài cho lớp huấn luyện chính trị thì bọn mật thám bất ngờ ập đến. Đồng chí đã khéo léo thoát khỏi vòng vây, ra đến bờ sông Cầu thì được hai cha con ông Hương Nịnh mưu trí chở sang sông an toàn.

Có một ngôi đình làng nằm sát bờ đê sông Cầu, đó là đình Xuân Biều – một địa danh được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia bởi nơi đây, ngày 12-3-1945 đã diễn ra cuộc mít tinh khởi nghĩa giành chính quyền đầu tiên của tỉnh Bắc Giang, và là một trong những địa phương khởi nghĩa sớm nhất cả nước trong Cách mạng tháng Tám. Và một sự kiện đặc biệt khác cũng đã diễn ra trên vùng đất ven sông Cầu, đó là Hội nghị Quân sự Bắc Kỳ từ ngày 15 đến 20-4-1945 tại nhà ông lý Đông (thôn Liễu Ngạn – xã Hoàng Vân). Đây là một hội nghị mang tính lịch sử, với sự tham dự của nhiều đồng chí lãnh đạo chủ chốt của Đảng, quyết định thống nhất các lực lượng vũ trang, phát triển các đội tự vệ vũ trang và tự vệ chiến đấu, mở trường đào tạo cấp tốc cán bộ quân sự, chính trị và xây dựng 7 chiến khu lớn trong cả nước nhằm chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945 lịch sử.

Vùng ven sông Cầu chảy qua Hiệp Hoà còn được ghi nhận là một vùng đất cổ, với trống đồng được phát hiện ở xã Bắc Lý có niên đại cách đây trên 2.000 năm, với nét văn hoá truyền thống đặc sắc của các kiến trúc đình, đền, miếu, lăng, chùa… Nhiều di tích lịch sử nổi tiếng  được Bộ Văn hoá – Thông tin công nhận là di tích lịch sử-văn hoá cấp quốc gia, như: cụm di tích Hoàng Vân, đình Xuân Biều, đình Lỗ Hạnh, đền và chùa Y Sơn… cùng hàng chục di tích được công nhận ở cấp tỉnh. Đi cùng với mỗi di tích là rất nhiều lễ hội và kho tàng văn hoá dân gian đặc sắc, đó là những câu chuyện dân gian, huyền tích còn lưu truyền hậu thế… Phải chăng sự hoà quện của thiên nhiên với sức sáng tạo kỳ diệu, cïng víi ý chí quật khởi của con người nơi đây đã tạo nên một vùng địa linh như thế.

Nguyễn Hoàng Sáu, Bài đã đăng trên “Báo Quân khu 1”, số Xuân 2006.

Bài liên quan

Gửi bình luận