Trang chủ Tin TứcQuê hương Hiệp HoàNgười Hiệp Hòa Về Phù Yên thăm Làng chứng tích chiến tranh

Về Phù Yên thăm Làng chứng tích chiến tranh

Đăng bởi HiephoaNet

(BNTV) Có lẽ chưa nơi nào trên dải đất ven bờ nam Sông Cầu lại có nhiều “chứng tích chiến tranh” như làng Phù Yên xã Dũng Liệt huyện Yên Phong Bắc Ninh. Bám theo triền đê chưa đầy 500m, Phù Yên đã có tới 8 lô cốt quân sự do thực dân Pháp xây dựng hồi cuối những năm 1940 của thế kỷ 20. Xung quanh các dấu tích này không chỉ là câu chuyện về một thời chiến đấu cam go ác liệt của quân và dân Bắc Ninh chống lại ách xâm lược của đế quốc thực dân; những người dân quê thuần hậu nơi đây còn luôn kiên cường bám đất giữ làng chống chọi với thiên tai địch họa. Khi thôn xóm không còn bóng giặc, họ lại chung sức hàn gắn vết thương chiến tranh, biến nỗi ám ảnh từ những “lô cốt- cặp mắt diều hâu” một thời thành những “lũy hoa” thời bình. Và chính nơi đó, những mầm sống đã không ngừng chồi sinh.

Từ dốc Đặng trên tỉnh lộ 286, men theo triền đê hữu Cầu gập ghềnh khúc khuỷu, chúng tôi về Phù Yên. Làng quê ngày cuối năm thật tĩnh lặng bởi hầu hết thanh niên đều đi làm khu công nghiệp, người luống tuổi thì tranh thủ ra đồng chăm sóc rau mầu vụ đông hay buôn thúng bán bưng nơi xóm chợ quanh vùng.

* Một lô cốt  trên mặt đê quanh làng

 

* Tháp nghiêng Pisa nhìn từ mặt đê

Trong số 8 lô cốt này, chúng tôi khá bất ngờ trước một boong ke được thiết kế hai tầng liền kề mái đê phía trong làng mà người Phù Yên thường ví như “tháp nghiêng pisa” của quê mình. Ngay dưới chân “tháp nghiêng” ấy là căn nhà nhỏ nhuốm mầu thời gian của vợ chồng ông bà Đặng Văn Đáng -Nguyễn Thị Lư năm nay đều ngoài 80 tuổi.

Ở làng Phù Yên này, ông Đáng, bà Lư là một trong số ít ỏi những nhân chứng sống còn lại của thời kỳ kháng chiến chống thực dân. Theo dòng hồi tưởng về một thời chưa xa, bà Lư kể: Cuối năm 1947 thực dân Pháp bắt đầu cho xây dựng những lô cốt quanh làng, khi ấy bà Lư 19 tuổi. “Tháp nghiêng Pisa” được chúng xây vào khoảng tháng 8/1947 với thiết kế hai tầng hình trụ cao khoảng 6m, chân đế phình to làm nơi ở cho một viên quan hai người Pháp, bên trên có một mâm pháo. Các lô cốt còn lại đều được thiết kế hình ngũ giác bám theo triền sông, xung quanh có các lỗ châu mai phòng thủ.

* Bà Lư – nhân chứng sống của một thời bi tráng ở Phù Yên

Ngày ấy đám quân binh thường vào làng bắt dân phu ra phục dịch. Nhiều lần bà Lư đã trốn lên nóc chuồng trâu, song vì cố bám đất bám làng nên hầu hết thanh niên đều phải ra làm dân phu cho chúng. “Không một đồng tiền công, thậm chí còn bị đám lính đánh đập, song cũng có kẻ động lòng chắc ẩn lén đem cho dân phu một vài con cá mắm khô”, bà Lư nhớ lại. Đến khoảng tháng chạp năm sau, toàn bộ 8 lô cốt quanh làng được xây xong. Không am hiểu lắm về những công trình quân sự của địch lúc bấy giờ, bà Lư chỉ nhớ láng máng rằng các hình khối lù lù ấy được xây dựng kiên cố bằng gạch, đá, bê tông cốt thép, bề dầy tường từ 70- 80cm, có lỗ châu mai – vị trí đặt hỏa lực từ phía trong bắn ra đều hướng ra bên sườn đê và phía sông. Chúng tạo thành một hệ thống phòng thủ kiên cố, đồng thời làm nơi ăn nghỉ cho quân lính.

Trên thực tế, hệ thống lô cốt phòng thủ này được xây dựng dưới sáng kiến của tướng De Lattre – Tư lệnh quân Pháp ở Đông Dương. Sau chiến dịch Việt Bắc năm 1947 và chiến dịch Biên giới năm 1950, do không đủ sức căng ra kiểm soát toàn bộ lãnh thổ Việt Nam, Pháp cho rút các khu vực trung du và miền núi để lui vể củng cố đồng bằng. Phần lớn các lô cốt được bố trí ở những tuyến đường, tuyến đê trọng yếu và những vị trí “đắc địa” để chúng tiện theo dõi và khống chế mọi động thái chiến sự của quân dân ta. Những lô cốt được xây dựng dày đặc ở Phù Yên không ngoài mục tiêu kiểm soát tình hình chiến sự, nhất là khi đối diện bên bờ bắc sông Cầu là xã Mai Đình huyện Hiệp Hòa Bắc Giang- một vùng tự do của quân ta do Việt Minh kiểm soát. Dọc theo triền đê hữu Cầu, thực dân Pháp còn cho xây dựng một loạt các vị trí, đồn bốt ở Đông Xuyên, Ngã Ba Xà, thị trấn Chờ, Yên Phụ, Đáp Thị Cầu để cô lập vùng tự do của ta. Ngày 20 tháng 3 năm 1950 Pháp huy động một lực lượng lớn gồm 5.000 quân từ các vị trí Con Voi, Mỏ Thổ, Đáp Cầu, Chờ, Yên Phụ, Núi Đôi, có máy bay và tàu chiến yểm hộ, mở một trận tổng càn quét lên Hiệp Hòa nhằm phá hậu phương kháng chiến, chụp bắt các cơ quan tỉnh Bắc Ninh, chúng đốt cháy 267 nóc nhà, cướp đi nhiều thóc và trâu bò của dân. Tuy nhiên sau đó với chiến thắng vang dội trong chiến dịch Điện Biên Phủ, từ vùng tự do Hiệp Hòa, quân và dân Bắc Ninh vượt sông Cầu tiến về, truy quét đám tàn quân cuối cùng của thực dân Pháp. Những lô cốt tưởng chừng bất khả chiến bại ở Phù Yên đã sạch bóng quân thù.

Năm 1976, gia đình bà Lư được chính quyền địa phương cấp cho mảnh đất ngay sát lô cốt hai tầng bên triền đê. Nhà chật con đông, vợ chồng bà đành tận dụng ngay cái “đồn thù” để ở. Bà Lư cho biết, bên trong lô cốt rất sạch sẽ, có thể kê được 3 giường nằm cùng một cái phản ở giữa để nghỉ ngơi uống nước, đó là chưa kể 3 ngách chứa đồ xung quanh. Điều đặc biệt là ở trong lô cốt, mùa hè thì mát mẻ còn mùa đông lại rất ấm áp. Cùng tận dụng lô cốt làm nhà ở còn có gia đình ông Ngô Văn Đình, Nguyễn Thị Mùi nhà cạnh bến đò Phù Yên. Không những thế, ngay thời kỳ đế quốc Mỹ leo thang chiến tranh đánh phá miền Bắc của, dân làng thường trú ẩn trong các lô cố tránh bom rơi đạn lạc. Năm 1971 khi vỡ đê Mai Lâm, lô cốt chính là nơi tránh trú bão lụt của người Phù Yên.

* Anh Liệu bên cạnh cửa sổ của “căn phòng hành phúc” suốt 10 năm của gia đình

Anh Nguyễn Văn Liệu năm nay 43 tuổi (con trai út của bà Lư) không giấu niềm phấn khởi khi cho rằng mình là người may mắn nhất trong số 6 anh em khi được hưởng trọn niềm vui hạnh phúc trong chính “dinh thự” của hai viên quan người Pháp thuở nào. Năm 1987 anh Liệu kết duyên cùng chị Nguyễn Thị Hiền và “đồn thù” xưa được cha mẹ thu dọn làm phòng tân hôn cho đôi trẻ. Từ “căn phòng hạnh phúc này”, bốn người con của anh Liệu đã chào đời và đến giờ đều phương trưởng thành đạt. Không chỉ có gia đình anh, các hộ dân khác trong làng đều luôn trân trọng, gìn giữ những di tích này, coi đó như chính tài sản quý của thôn xóm. Năm 1997, cơ quan quân sự Bắc Ninh về địa phương triển khai bịt hết các cửa ra vào của hệ thống lô cốt Phù Yên. “Họ nói rằng để bảo toàn nguyên trạng di tích, tránh sự hư hỏng, xân hại đáng tiếc. Nếu không đến giờ nhà mình chắc chắn vẫn còn ở trong căn phòng đặc biệt ấy”, anh Liệu cười nói.

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đã lùi xa 56 năm. Có thể ở đâu đó, thời gian sẽ xóa nhòa đi những dấu tích bi tráng một thời, song với người dân Phù Yên, những “đồn thù” chìm nổi kia chính là tư liệu sống, một hình ảnh thuyết phục nhất để giáo dục con cháu hôm nay và mai sau về một thời kỳ lịch sử oai hùng của quê hương đất nước.

Duy Cảnh, Đài phát thanh TPBN, http://www.btv.gov.vn, 16/11/2010

Bài liên quan

Gửi bình luận