Trang chủ Tin TứcVăn hoá - Xã hội Câu hát goi Xuân về

Câu hát goi Xuân về

Đăng bởi HiephoaNet

Dường như không có thể loại dân ca Việt Nam nào lại gần gũi, thân thuộc và phổ biến như hát ví. Hát ví xuất hiện ở mọi lúc, mọi nơi và với mọi người. Nó gần gũi và thân thuộc đến nỗi:

Chợ nào chợ chẳng có quà

Người nào mà chẳng biết và (vài) bốn câu…

Ai cũng có thể hát ví được cũng có nghĩa là ai cũng có thể sáng tác ra những câu hát ví. Vì thế, số lượng các câu hát thật phong phú:

Bực mình chẳng muốn nói ra

Những câu hát ví chứa ba gian đình…

Phong phú, phổ biến trong hát ví là do sự đa dạng của thể loại, bao gồm có hát ví lẻ và hát ví cuộc. Xưa, nói đến hát ví ở vùng đất Bắc Giang là nói đến vùng đất dọc sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam…như Hiệp Hòa, Viẹt Yên, Yên Dũng, Tân Yên, Lạng Giang…rồi Lục Nam, Yên Thế- nơi những người nông dân hay lam hay làm, với sản xuất nông nghiệp là chính, cấy lúa trồng dâu, chăn tằm dệt vải, đi thuyền trở bè…Dường như trong lao động và sinh hoạt, ở đâu có cuộc sống của con người, nhất là có cả nam thanh nữ tú, thì ở đó có hát ví. Đặc biệt vào Hội làng Xuân- Thu nhị kỳ, những đêm trăng sáng, đi đâu ta cũng gặp cảnh hát ví, cuộc hát ví của làng hoặc các làng hát với nhau, những lời ca da diết tình người và tình quê hương xứ sở…

Khác với hát ví lẻ, loại ví bất kỳ ở đâu, chỉ  cần có hai người (đại diện cho hai bên) là có thể ví được; hát ví cuộc có lề lối quy định bởi các chặng hát: Từ hát chào hỏi đến trao duyên, nguyện ước rồi chia tay, tiễn dặn, hẹn hò. Điều quan trọng là, ở các chặng hát, nội dung các bài ca ngày càng phong phú, do đó cuộc hát không bị hạn chế về thời gian. Thật đẹp và đáng trân trọng biết bao những “đêm trắng” thăng hoa văn hóa như thế!

Chào hỏi là chặng mở đầu cuộc hát, thường diễn ra theo trình tự sau: gặp gỡ, chào hỏi; mời trầu, mời nước; hỏi thăm quê hương bản quán, gia đình…Những câu hát chào hỏi xã giao nhưng khá sinh động bởi những nét phong tục làng quê được thể hiện. Cũng ở chặng này, việc giao hẹn với người hát, cuộc hát được thể hiện như một “quy ước” mang tính văn hóa.

Chẳng hạn:

– Anh vào thì có nhời rao

Không chồng thì vào, có chồng thì ra

Có con thì tránh cho xa

Kẻo Anh mang tiếng trăng hoa chơi bời…

Hát trao duyên, nguyện ước là chặng chính của cuộc hát thường theo trình tự: Tỏ tình, hẹn ước, đố, họa, xe duyên…Đây là chặng hát có sức lôi cuốn, hấp dẫn nhất bởi nội dung trữ tình, ở cách thức tranh tài của mỗi bên.

Ở chặng này, vẻ đẹp của con người, tình yêu đôi lứa được gắn với vẻ đẹp quê hương, với cuộc sống lao động:

– Đôi ta như bạn chăn trâu

Cùng mặc áo vá nhuộm nâu một hàng

Bao giờ cho gạo bén sàng

Cho trăng bén gió cho nàng bén anh…

– Em về dệt lụa Cẩm Xuyên

Để may áo cưới lên duyên vợ chồng

Em như tấm vóc Đại Hồng

Để anh thêu một chữ Đồng làm tin…

Chặng tiễn biệt, dặn dò tha thiết, da diết, thương nhớ đầy vơi. Đã nửa đêm về sáng, trai lịch gái lề đất quê tiễn nhau trong tâm trạng “chưa vui sum họp đã sầu chia phôi”, nên:

Ra về tay nắm lấy tay

Mặt nhìn lấy mặt, lòng say lấy lòng

Và giữ lòng thủy chung như nhất, mong ngày gặp lại cho thỏa nỗi khát khao, chín đợi mười chờ:

Trăng tròn chỉ một đêm rằm

Tình thì tháng tháng năm năm vẫn còn…

Với thể thơ thuần Việt, ngôn ngữ dân gian phản ánh nỗi lòng người Việt, hát ví là tiếng lòng của tuổi trẻ nơi thôn quê trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng, phản ánh tình yêu cuộc sống của con người với con người và quê hương đất nước. Hát ví gần gũi thân thuộc như chính cuộc sống con người, nó mãi mãi tươi trẻ và trường tồn cùng năm tháng.

Trần Thái- PGĐ Trung tâm Văn hoá tỉnh Bắc Giang

ĐT: 0912465836

Bài liên quan

Gửi bình luận