Trang chủ Quảng cáo Hiệp Hòa- Miền quê Ca trù xứ Bắc

Hiệp Hòa- Miền quê Ca trù xứ Bắc

Đăng bởi HiephoaNet

Vùng quê Hiệp Hoà ( Bắc Giang), nơi có con sông Cầu lơ thơ nước chảy, bao quanh hơn một nửa số làng xã của huyện. là vùng đất cổ. Các di chỉ khảo cổ học về thời kỳ kim khí ở Đông Lâm xã Hương Lâm, trống đồng ở Lý Viên xã Bắc Lý và Xuân Giang xã Mai Trung, các lăng đá, mộ đá còn có ở nhiều nơi như lăng họ Ngọ, lăng Dinh Hương, lăng Bầu…Những truyền thuyết Thánh Gióng sau khi thắng giặc Ân trên đường đến núi Sóc đã đi qua vùng Bầu ( xã Xuân Cẩm), Mã Cháy (xã  Mai Trung); lễ hội Y Sơn  (xã  Hùng Sơn) tưởng nhớ tới Hùng Linh Công…Nói tới Hiệp Hoà không thể không nói đến đó là vùng quê của Ca trù xứ Bắc, mà ở đó những dấu ấn còn lại hiện hữu “lừng lững” những di sản vật thể là những nhân chứng  cho ca trù tồn tại và phát triển trên vùng đất Bắc Giang-một đại diện của ca trù xứ Bắc .

Cho đến nay, những cứ liệu về sự tồn tại của ca trù trên đất Bắc Giang được hiện diện tại một trong 6 ngôi đình cổ nhất Việt Nam là đình Lỗ Hạnh thuôc xã Đông Lỗ huyện Hiệp Hoà. Đình Lỗ Hạnh được xây dựng vào năm Bính Tý, niên hiệu Sùng Khang ( 1576) thời Lê Mạc, thế kỷ 16. Ngôi đình được mệnh danh ” đệ nhất Kinh Bắc”.Trên bức cốn của đình có bức chạm một cô gái ngồi trên mình con hươu, cô đang chơi đàn. Loại đàn đó được gọi là đàn đáy, loại đàn chỉ duy nhất dành cho nghệ thuật Ca trù.  Còn ở một bức chạm khác lại chạm cảnh hoà nhạc vui vẻ trong đó có cảnh người đàn ông đang chơi đàn đáy. Có thể nói, với những bức chạm khắc này đã khẳng định nghệ thuật ca trù đã có mặt ở vùng đất này. Ca trù hiện diện trong sinh hoạt văn hoá làng xã. Theo sử sách, trong 6 ngôi đình cổ thì chỉ có đình Lỗ Hạnh ( Hiệp Hoà, Bắc Giang) và đình Tây Đằng ( Ba Vì, Hà Nội) là có bức chạm về người chơi đàn đáy. Cũng tại Hiệp Hoà, từ Đông Lỗ ngược phía Tây là các xã Bắc Lý, Hương Lâm, Xuân Cẩm, Mai Trung, Hợp Thịnh… đều là các xã ven sông Cầu. Trong không gian trên dưới 10 km, tại đình Trung Việt ( Trung Trật?),thuộc xã Hợp Thịnh có tấm bia đá Bản huyện giáo phường lập bi,viết về một giáo phương ca trù nơi đây. Theo sách Góp phần tìm hiểu lịch sử Ca trù của Tiến sĩ Nguyễn Xuân Diện cho biết: ” Thác bản bia mang số hiệu 9000-9001, thư viện Viện Nghiên cứu Hán Nôm nêu cụ thể ” Năm dựng bia: Vĩnh Trị 5 ( 1681). Bia có chữ trên hai mặt, khổ 79x55cm, 38 dòng, mỗi dòng 30 chữ. Nội dung văn bia ghi việc” một số vị trong giáo phường xã Đông Lâm, huyện Hiệp Hoà, phủ Bắc Hà, đạo Kinh Bắc, vì có ngoại tổ họ Hà là Phúc Đạo, ở xã Trung Trật trước có mở nghiệp giáo phường, sinh con gái là Hà Thị Khánh lấy chồng họ Nguyễn ở Đông Lâm và tạo nên giáo phường ở đây. Nay các vị trong giáo phường xã Đông Lâm nhớ đến ân nghĩa sinh thành của ngoại tổ, tỏ lòng báo đáp, đặt ra lệ, hễ đình Trung Trật có mở tiệc thì các khoản tiền tiệc, tiền khao và tiền lễ xông đình, các khoản tiền làm cỗ, thảy đều do giáo phường Đông Lâm trang trải…”. Có thể hiểu rằng, Hà Thị Khánh là người của giáo phường ca trù xã Trung Trật đã lập nên giáo phường ca trù của xã Đông Lâm.Cho đến năm1709, Vĩnh Thịnh thứ 5, trong một văn bản của dòng họ Phạm chép về sự tích ca công nói về vị Phạm tướng công ở xã Cẩm Bào ( Xã Xuân Cẩm, Hiệp Hoà) tự mình bỏ tiền ba trăm quan cấp cho ca công. Các giáo phường ca công đã họp bàn thiết lập một toà  nhà thờ  tổ giáo phường đặt ở làng Cảnh Đoan đồng thời lập ra các điều ước, quy định về lệ hát và quyền lơih cụ thể giáo phường ca công được hưởng trong dịp hát. Như vậy, liên tục trong hơn hai thế kỷ, ca trù đã khá đậm đặc ở Hiệp Hoà, các giáo phường, các ca nương, tay đàn được tổ chức ngày càng mở rộng. Sinh hoạt ca trù tại các hội lễ nơi làng quê ven sông Cầu ngày càng phát triển. Cần khẳng định thêm rằng ngôi đình cổ Lỗ Hạnh và tấm bia đa ở đình Trung Trật, thế kỷ 16 -17 là 2 di sản vật thể cực kỳ quý hiếm giúp cho việc tìm hiều, nghiên cứu  về ca trù, không chỉ đối với tỉnh ta mà đối với cả nước.

Trong diễn tiến lịch sử, sinh hoạt văn hoá ca trù có những giai đoạn không được duy trì, nhưng sức sống của ca trù luôn mãnh liệt. Những năm gần đây,nhất là từ khi ca trù được UNESCO ghi danh di sản văn hoá phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp, cùng với việc Nhà nước tiến hành tu bổ , tôn tạo ngôi đình Lỗ Hạnh nổi tiếng; thực hiện sự chỉ đạo của Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Hiệp Hoà đã có nhiều biện pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của di sản đáng quý này. Xã Đông Lỗ đã tiến hành triển khai thành lập 4 câu lạc bộ ca trù ở 4 thôn là Chằm; Khoát; Chúng và thôn Hưng Đạo, với  tổng số38 học viên trong đó có 25 nữ, 13 nam ; đề nghị các cơ quan chuyên môn của huyện, tỉnh hỗ trợ các nhạc cụ và trang thiết bị hoạt động, đồng thời trực tiếp mời các nghệ nhân của câu lạc bộ ca trù Thanh Khương  ( Thuận Thành, Băc Ninh) về truyền dạy. Nghệ nhân ca nương Nguyễn Thị Thiệp, là người làng Thanh Tương, đã 82 tuôỉ nhưng giọng ca vẫn nhuần nhị mà thánh thót. Với nghiệp ca trù, cụ đã học đàn hát từ nhỏ, thuộc hết các giọng lề lối và 36 giọng ca trù. Tay đàn Nguyễn Trọng Lộ và tay trống Nguyễn Trọng Thỉnh, người làng Thanh Hoài, bộ ba đam mê với tổ nghiệp lập thành bộ đi truyền dạy ca trù. Với hơn 1 tháng dạy lời, rèn giọng, nhiều ca nương ” chân lấm tay bùn”vùng chiêm trũng Đông Lỗ như Ngô Thị Thanh, 32 tuổi, Trần Thị Bốn, 50 tuổi, Đặng Thị Đoàn, 40 tuổi, Tạ Thị Thu, 60 tuổi… đã có thể ca thành thục 5-6 bài thuộc 4 giọng ở các thể : hát nói, hát ru, xẩm huê tình, đào hồng đào tuyết… tiếng đàn Trần Văn Bình, tay trống Trần Văn Quyết  đã thả tay khá nhuần nhị, nhất là tay trống thưởng chầu của Trần Văn Quyết. Sau đó, một số ca nương của CLB ở Đông Lỗ và  Trung tâm VHTT huyện tiếp tục được đi tham gia các lớp tập huấn do Trung tâm Văn hoá tỉnh và Nhà hát Chèo Bắc Giang mời các nghệ nhân  của CLB ca trù Lỗ Khê ( Đông Anh, Hà Nội) về truyền dạy. . Ông Đào Xuân Dương, Trưởng phòng Văn hoá Thông tin huyện Hiệp Hoà nói với chúng tôi : Xác định tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát triển ca trù hiện nay, cấp uỷ, chính quyền ở Đông Lỗ  rất quan tâm chỉ đạo và tạo điều kiện cho các CLB ở cơ sở. Huyện  và tỉnh cũng đã có những hỗ trợ cần thiết cho các CLB ca trù của Đông Lỗ… Ông nói thêm rằng, tại Hiệp Hoà có một số tác giả như Đăng Bạ, Hoàng Hợp ở các CLB thơ của huyên đã sáng tác những tác phẩm hát nói, với nội dung mới, phù hợp với thể loai ca trù, đó là điều thuận lợi.Điều đáng mừng là, Hiệp Hoà là cái nôi của ca trù, có truyền thống  tồn tại gần 5 thế kỷ.Trước tình hình di sản ca trù cần được bảo vệ khẩn cấp, ca trù ở vùng quê bên sông Cầu đang được hồi sinh trở lại , lấy lại thời vàng son một thuở, để ca trù mãi là vẻ đẹp thánh thiện mà gần gũi ,là sinh hoạt văn hoá tốt đẹp trong đời sống văn hoá hiện đại./.

Trần Thái- PGĐ Trung tâm Văn hoá tỉnh Bắc Giang

ĐT: 0912465836

Bài liên quan

Gửi bình luận