Trang chủ Quảng cáo Bảo tồn và phát huy di sản Quan họ và Ca trù Bắc Giang

Bảo tồn và phát huy di sản Quan họ và Ca trù Bắc Giang

Đăng bởi HiephoaNet

 

Tháng 9/2009, UNESCO đã vinh danh dân ca Quan họ là di sản phi vật thể Đại diện của Nhân loại, Ca trù là di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.Là một trong những tỉnh có 2 di sản được vinh danh, Bắc Giang đã  có nhiều nỗ lực, đạt được những kết quả thiết thực, hữu hiệu nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản của quê hương.

 

* Quan họ Bắc Sông Cầu- Những giải pháp đa dạng.

Trước hết,đó là việc tiếp tục nhận diện, kiểm kê và tăng cường tuyên truyền, giới thiệu về di sản. Có thể nói, ngay từ năm 2006, các nhà nghiên cứu của Viện Văn hóa Thông tin ( Bộ VHTT- nay là Bộ VHTT&DL) và Sở Văn hóa Thông tin ( nay là Sở VHTT&DL) đã có nhận diện mới về Quan họ Bắc Sông Cầu, với không gian văn hóa mở rộng, chạy dọc và bao quanh các làng bên phía hữu ngạn sông Cầu. Không gian ấy không dừng ở 5 làng Quan họ được các nhà nghiên cứu duy danh vào những năm 70 thế kỷ XX mà có thêm tới 13 làng  nữa đều nằm trong địa bàn huyện Việt Yên. Chính vì vậy, trong Chương trình hành động về bảo tồn và phát huy di sản Quan họ của UBND tỉnh Bắc Giang năm 2008, đã nêu những mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp bảo tồn và phát huy di sản Quan họ, đến năm 2010, UBND tỉnh  đã phê duyệt Đề án Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa các dân tộc tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2011-2020, trong đó có di sản dân ca Quan họ và Ca trù.Trong những năm qua, Bắc Giang đã tiến hành các giải pháp đồng bộ với nhiều hoạt động cụ thể, thiết thực, hiệu quả.Để nhận diện và kiểm kê di sản, Bắc Giang tiếp tục đẩy mạnh sưu tầm, nghiên cứu, giới thiệu về các làng quan họ Bắc Sông Cầu; thống kê,phân loại, đánh giá hoạt động truyền dạy và biẻu diễn quan họ trong phong trào văn nghệ quàn chúng của tỉnh; tìm hiểu về các nghệ nhân, gia đình, dòng họ ca hát quan họ ở các địa phương, nhất là ở các làng quan họ, trong đó, truyền dạy quan họlà biện pháp được Unessco khẳng định là mục tiêu cần ưu tiên trong chương trình bảo tồn và phát huy giá trị của dân ca Quan họ, nhất là hoạt động truyền dạy tại tại gia đình và cộng đồng làng quan họ, trong đó chú trọng tổ chức cho các bậc ông bà, cha mẹ dạy truyền khẩu hát quan họ cho thiếu nhi từ 9 tuổi trở lên. Ở tỉnh ta, qua điều tra, tìm hiểu, cũng có thể thấy đó là “ưu tiên” nội tại của gia đình nghệ nhân, dòng họ ở những làng quan họ như ở các làng Thổ Hà xã Vân Hà, Nội Ninh, Mai Vũ xã Ninh Sơn, đặc biệt là ở làng Trung Đồng xã Vân Trung có gia đình, dòng họ có 3 thế hệ hát quan họ như gia đình ông Hoàng Công Phương. Đặc biệt ở Trung Đồng xã Vân trung, Đông Long xã Quảng Minh  vốn bài bản quan họ “độc nhất vô nhị” của làng cũng được trao truyền cho thế hệ sau. Các nghệ nhân của làng truyền dạy cho các thế hệ (sinh hoạt trong Đội văn nghệ, Câu lạc bộ Quan họ) trong làng như ở các làng Thổ Hà xã Vân Hà, làng Yên Ninh, thị trấn Nếnh… Tuy nhiện, thực tế cho thấy các nghệ nhân quan họ ở tỉnh ta không nhiều, với trên 30 nghệ nhân (số liệu điều tra của Viện Văn hóa Thông tin  ( Bộ VHTT&DL) và Sở Văn hóa Thông tin, năm 2006), do tuổi cao, sức khỏe và trí lực giảm nên việc thực hành có hạn chế. Ở đây, cần nói thêm rằng, việc truyền dạy mang tính truyền thống bao hàm cả những vấn đề về phong tục, tập quán, lề lối, ca hát quan họ của chính quê hương gìn giữ từ bao đời. Cung với gia đình, cộng đồng chăm lo bảo tồn quanhọ, Nhà nước và các tổ chức xã hội cùng chung sức chung lòng tổ chức truyền dạy, như việc các đợn vị nghiệp vụ của ngành VHTT&DL tổ chức truyền dạy (Trung tâm Văn hóa tỉnh; Trường Trung cấp VHTT&DL tỉnh); phối hợp giữa ngành VHTT&DL với ngành GDĐT (các cấp) như Phòng VHTT, Trung tâm VHTT Việt Yên phối hợp với Phòng GDĐT huyện tổ chức lớp quan họ ngoại khóa tại Trường PTTH Lý Thường Kiệt; hay như Trường Trung cấp VHTT&DL với Sở GDĐT tổ chức các lớp quan họ cho các giáo viên Tiểu học trong tỉnh và thành phố Bắc Giang vào dịp hè; phối hợp giữa ngành Văn hóa, đoàn thể và doanh nghiệp như Phòng VHTT, Trung tâm VH-TT, Phòng GDĐT, Huyện Đoàn và Công ty Cổ phần Bagico- một doanh nghiệp đứng chân trên địa bàn huyện tổ chức 3 năm liên tục cho các cháu học sinh tiểu học và THCS tại địa phương trong dịp hè với chủ đề “Em yêu làn điệu dân ca”, qua đó  chọn lựa được nhiều năng khiếu quan họ măng non tiêu biểu. Đặc biệt, trong hoạt động truyền dạy dân ca Quan họ, những năm qua, Trung tâm Văn hóa tỉnh với chức năng hướng dẫn và tổ chức hoạt động nghiệp vụ văn hóa cơ sở thực sự là đơn vị chủ lực làm tốt nhiệm vụ này. Trung tâm  xác định tập trung mở các lớp truyền dạy quan họ chủ yếu trên địa bàn quan họ với định hướng quan họ phải tồn tại mạnh mẽ, tràn đầy sức sống ngay từ quê hương sản sinh nền dân ca ấy, vừa đẩy mạnh phong trào ca hát quan họ tại vùng quan họ, trước hết là các độ văn nghệ, các câu lạc bộ quan họ, tạo cơ sở đảm bảo cho các cuộc Liên hoan tiếng hát quan họ Việt Yên hàng năm và Hội thi hát Quan họ của tỉnh thành công, đồng thời làm cơ sở để quan họ tiếp tục lan tỏa sang các địa bàn trong tỉnh. 3 năm qua, Trung tâm Văn hóa tỉnh đã  tổ chức trên 20 lớp truyền dạy quan họ ở các huyện Việt Yên, Yên Dũng, Lục Nam và thành phố Bắc Giang cho hơn 1.000 hạt nhân văn nghệ ở các đội văn nghệ, câu lạc bộ quan họ làng xã. Trên địa bàn Việt Yên đã mở được các lớp truyền dạy Quan họ tại các làng ( thôn): Nội Ninh, Mai Vú xã Ninh Sơn, Khả Lý Thượng, Đông Long xã Quảng Minh, Yên Ninh thị trấn Nếnh, Trung Đồng xã Vân Trung, Hùng Lãm xã Hồng Thái, Tự xã Bích Sơn, Đồng Sơn xã Sơn Hải, Chàng xã Việt Tiến, Nam Ngạn xã Quang Châu, Thổ Hà xã Vân Hà… Để thực hiện tốt việc truyền dạy, năm 2010, Trung tâm Văn hóa tỉnh đã xuất bản tập sách ” Những bài hát đối Quan họ”, giới thiệu 114 bài hát đối Quan họ , cung cấp cho cơ sở, được các nghệ nhân Quan họ, các đội văn nghệ , câu lạc bộ quan họ đánh giá cao…Chính từ những nỗ lực như thế, đến nay, Việt Yên đã có hơn 50 câu lạc bộ ( CLB) quan họ, toàn tỉnh đã có gần 2.000 đội văn nghệ cơ sở, trong đó có hàng trăm CLB quan họ tiêu biểu. Đặc biệt, năm 2011, đoàn nghệ nhân quan họ bắc Sông Cầu đã có dịp đi giới thiệu tại Nhật Bản, đầu năm 2012 đã đi giới thiệu và biểu diễn quan họ tại Pháp, nhân kỷ niệm 40 năm thành lập tổ chức UNESCO.

* Ca trù ở Bắc Giang- những bước đi phù hợp.

Đề án Bảo tồn và phát huy di sản văn hoá các dân tộc tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2011- 2020, theo Quyết định số 57-UBND ngày 04/6/2010 của UBND tỉnh Bắc Giang đã nêu 5 nội dung về bảo tồn, phát huy di sản Ca trù, trong đó chú trọng: Tổng điều tra di sản văn hoá Ca trù trên địa bàn toàn tỉnh. Phân loại, hệ thống hoá các tư liệu, hiện vật liên quan đến Ca trù, tiến tới xây dựng cơ sở dữ liệu về Ca trù. Xây dựng điểm câu lạc bộ Ca trù tại 6 huyện , thành phố, sau đó tiếp tục thành lập các câu lạc bộ Ca trù ở những huyện còn lại… Ngay trong năm 2009, Câu lạc bộ ( CLB) Ca trù đầu tiên được thành lập tại Nhà hát Chèo Bắc Giang với 8 thành viên là các diễn viên, nhạc công  trong đoàn do NSƯT Trần Thông, Giám đốc Nhà hát làm Chủ nhiệm, NSƯT Thanh Hải, Phó Giám đốc Nhà hát làm Phó Chủ nhiệm. CLB đã được các giảng viên – nghệ nhân trẻ của CLB Ca trù Lỗ Khê, Đông Anh ( Hà Nội) về truyền dạy liên tục. Trong Liên hoan Ca trù toàn quốc tổ chức tại Hà Nội tháng 10/2009, CLB Ca trù Nhà hát chèo Bắc Giang đã giành thành tích xuất sắc: Toàn đoàn được tặng Bằng khen, kép đàn Ngọc Tú được tặng Giấy khen, đặc biệt 2 ca nương tham gia Liên hoan đều đạt huy chương , trong đó ca nương Nguyễn Thị Mai Trang đoạt Huy chương vàng, ca nương Phạm Quỳnh Mai đoạt Huy chương bạc. Vẫn biết Ca trù không phải loại hình văn nghệ quần chúng cần phổ cập mà là loại hình nghệ thuật đậm chất sang trọng, kén người, kén giọng, giỏi văn chương, có phong cách đặc biệt nhưng cũng như những loại hình nghệ thuật khác, Ca trù cũng không phải của riêng ai. Những khuyến nghị của UNESCO cùng nội dung Đề án bảo tồn, phát huy di sản Ca trù đã được triển khai thực hiện nghiêm túc, trách nhiệm. Trong năm 2011, Yên Dũng đã thành lập CLB Ca trù của huyện, với 18 thành viên, trong đó có12 nữ và 6 nam, nòng cốt  các ” ca nương”là các nữ giáo viên văn học hiện đang sinh hoạt tại Thị trấn Neo, kép đàn là nhạc công của ngành văn hoá huyện, roi chầu là nghệ nhân trống chầu có hạng trong vùng. Ban chủ nhệm CLB do bà Đặng Thị Chấn làm Chủ nhiệm, bà Nguyễn Thị Thu Hương và ông Lưu văn Lãng làm Phó chủ nhiệm và 2 uỷ viên.CLB đã cử người về theo lớp truyền dạy của CLB Thái Hà, Hà Nội, tham gia các lớp truyền dạy Ca trù do Trung tâm Văn hoá tỉnh, Nhà hát Chèo Bắc Giang mời nghệ nhân về day, cùng việc tìm hiểu qua sách vở, băng hình,  đĩa CD,VCD về Ca trù đồng thời mở rộng giao lưu cùng các CLB trong tỉnh. Đến nay các thành viên CLB đã biểu diễn tốt khoảng trên dưới 20 tiết mụcCa trù, ở nhiều gịọng khắc nhau như hát nói, hát ru, gủi thư, đọc thơ, xẩm huê tình, bắc phản…Nhiều ca nương như Ong Thị Bích, Ong Thị Hoài , Ong Thị Thơm,Nguyễn Thị Thu Hương. Những năm qua CLB đã tham gia Hội diễn NTQC huyện Yên Dũng và Liên hoan Ca Múa Nhạc tai Ngày hội VHTT&DL các dân tộc tỉnh Bắc Giang  lần thứ IV năm 2010đạt giải cao. Đặc biệt, tại “quê hương ca trù” Đông Lỗ năm 2010- 2011 đã thành lập 4 CLB Ca trù của 4 thôn là : Khoát; Chằm, Chúng và thôn Hưng Đạo, trong đó CLB thôn Khoát có13 hội viên, độ tuổi trung niên, do ca nương Nguyễn Thị Sen, 48 tuổi làm Chủ nhiệm.CLB thôn Chằm có 8 hội viên, do ca nương Nguyễn Thị Công làm Chủ nhiệm;CLB thôn Chúng có 9 hội viên .do ca nương Phan Thị Huệ làm Chủ nhiệm; CLB thôn Hưng Đạo có 8 hội viên. do anh Phạm Văn Hiệp làm Chủ nhiệm. Như vậy, các CLB Ca trù ở Đông Lỗ đã có 38 hội viên. Thời gian qua, đã thành lập  thêm CLB ca trù sông Thương ( trực thuộc Trung tâm Văn hóa tỉnh) và CLB ca trù Hoàng Mai xã hoàng Ninh, Việt Yện, đưa số CLB Ca trù ở Bắc Giang tới 8 CLB.

* Chung sức chung lòng bảo tồn và phát huy di sản Quan họ và Ca trù

Để chuẩn bị cho việc đánh giá định kỳ theo tiêu chí của UNESCO về di sản văn hóa Đại diện của Nhân loại, thiết nghĩ Bắc Giang cần tiếp tục đẩy mạnh công tác nghiên cứu, giới thiệu,tiếp tục có các cuộc Hội thảo khoa học- thực tiễn về Quan họ và Ca trù ở Bắc Giang; tăng cường tuyên truyền, quảng bá giá trị di sản dân ca Quan họ Bắc Sông Cầu và Ca trù; sớm phục hồi việc hát đối quan họ ở một số làng quan họ; nâng cao chất lượng Liên hoan hát Quan họ huyện Việt Yên và Hội thi hát Quan họ tỉnh Bắc Giang; xuất bản các tập sách về Làng Quan họ và nghệ nhân Quan họ bắc sông Cầu; gắn việc tuyên truyền quảng bá tuor du lịch các làng quan họ Bắc Sông Cầu với du lịch  làng nghề ven sông Cầu, với các làng khoa bảng Bắc Giang…Đặc biệt, hiện nay, cùng với dân ca quan họ và ca trù được UNESCO vinh danh, thì Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm vừa qua  đã được Ủy ban ký ức Thế giới  khu vực châu Á- Thái Bình Dưong  công nhận  Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm là Di  sản Ký ức Thế giới châu Á- Thái Bình dương. Có thể nói, đây là vinh dự và trách nhiệm lớn của quê hương Bắc Giang đối với việc bảo tồn và phát huy giá trị của  những di sản nhân loại./.

TRẦN THÁI

 

T.T

 

Bài liên quan

Gửi bình luận