Nghệ Nhân Dương Quang Tư - Người gìn giữ nét văn hóa vật thờ

Quê hương Hiệp Hoà

Mấy chục năm gắn bó với vật truyền thống, khẳng định tài năng qua các giải đấu, nghệ nhân Dương Quang Tư (SN 1939), thôn Ngọc Thành 1, xã Ngọc Sơn, huyện Hiệp Hòa đã truyền dạy, khơi niềm đam mê môn thể thao này cho mọi người. Đáng trân trọng là ông đã tích lũy kiến thức về vật thờ và hướng dẫn nhiều đô vật nét văn hóa đặc sắc của môn vật.

Ở tuổi ngoài 80, ông Dương Quang Tư vẫn nhớ như in những tháng ngày lăn lộn trên khắp các sới vật Hà Bắc - Kinh Bắc. Ông là một người con ưu tú trong lò vật truyền thống của gia đình. Kể về những năm tháng tuổi trẻ tham dự các sới vật, các cuộc thi đấu lớn nhỏ, ánh mắt ông lại hấp háy niềm vui. Ông khoe có ba Huy chương Vàng, một Huy chương Bạc khi thi đấu vật cổ truyền ở tỉnh Hà Bắc.

Nghệ Nhân Dương Quang tư được phong tặng Nghệ nhân ưu tú

Thời trai trẻ chàng trai Dương Quang Tư chỉ gần 60 kg đã quật ngã các đối thủ trên cân nặng, mang lại nhiều chiến thắng. Nhưng giải thưởng khi ấy cũng chỉ là cái đèn pin, cuốn họa báo, khi lại chỉ được cái khăn mặt, phích nước hoặc xoong, nồi, chum vại, cày bừa, lốp xe đạp. Nhiều phần thưởng, ông vẫn giữ làm kỷ niệm đến tận bây giờ. Đặc biệt, trong gia đình không chỉ có ông là tay vật có tiếng, mà Anh trai ông là Dương Quang Kha cũng là tay vật lừng danh trong làng vật cổ truyền tỉnh Hà Bắc lúc bấy giờ. Nên cứ ở lễ hội nào hai anh em mà tham gia, là giải lại thuộc về một trong hai người. Cặp đôi anh em Kha - Tư danh nổi như cồn cả một vùng, cả hai anh em được chọn đi tập huấn cho cuộc thi vật năm 1966 toàn miền Bắc. Ông Tư đã giành Huy chương Vàng các năm 1967, 1968, 1969. Nói về kỷ niệm các trận đi thi đấu, Ông Tư kể: có dịp tham gia hội vật khánh thành nhà bia Thọ Điền ở huyện Tân Yên, ông Tư được Ban tổ chức giới thiệu là “con báo” của Hiệp Hòa và xếp cặp thi đấu với một đô vật đã từng tham gia giải vật cấp tỉnh. Đô vật cao, to hơn ông cả gần chục cân nên ông phải áp dụng mẹo “khóa đầu” đối thủ. Không khí quanh sân hội nóng hừng hực, người dân chen chúc nhau xem khiến BTC suýt “vỡ trận”. Ông đã dùng miếng sườn gánh gia truyền để quật ngã đối thủ tới hai keo liên tiếp để giành giải nhất.   Ông cho biết thêm: “Vào sới vật, ngoài sức khỏe cũng cần phải có “miếng”. Gồng, sườn, bốc đều phải biết để khi vào sới vật, tùy trường hợp, tùy đối thủ của mình mà vận dụng cho phù hợp và linh hoạt”.  Nói về truyền thống vật của gia đình, ông Tư khoe thêm, gia đình ông bốn đời có truyền thống đấu vật, từ đời cha ông tới đời cháu hiện nay. Các con trai và cháu trai của ông, nhiều người từng đạt thành tích cao khi thi đấu vật ở tỉnh Bắc Giang. Thậm chí, con trai của ông cũng từng đoạt Huy chương Vàng khi thi đấu toàn miền Bắc. Họ đều được ông chỉ dạy những mánh, miếng để có lợi thế nhiều nhất khi bước vào sới vật. Đích thân ông cũng là người trực tiếp truyền dạy cho con, cháu các miếng mẹo khi đấu vật. Cứ hôm nào sáng trăng, mọi người lại cùng nhau tập luyện. Trong số các cháu mà ông chỉ dạy có cháu trai Dương Quang Khang vận dụng khá tốt những miếng mà ông chỉ dạy. Khang có vóc dáng nhỏ như ông nhưng nhanh nhẹn. anh từng giành huy chương khi tham gia vật ở Hội khỏe Phù Đổng toàn quốc. Và một học trò nữa của ông là Dương Quang Hường (cháu gọi ông Tư là chú ruột) cũng đạt nhiều thành tích cấp tỉnh, HCB tại Đại hội TDTT toàn quốc lần thứ III năm 1995, và được công nhận VĐV cấp Kiện tướng Quốc gia môn vật. Ngoài ra, ông còn truyền dạy khoảng 200 học trò với nhiều học trò đoạt giải cao tại các cuộc thi đấu toàn quốc như Giải Vật trẻ toàn quốc, Hội khỏe Phù Đổng toàn quốc…

Hội Vật truyền thống của làng hàng năm

Nhờ thành tích thi đấu và mẫu mực trong lối sống, đô vật Dương Quang Tư được bà con trân trọng chọn vật thờ ở lễ hội làng. Đây là lễ hội truyền thống diễn ra vào ngày mùng 10, 11 tháng Giêng hằng năm của làng thờ hai vị tướng thời Vua Hùng là Cao Sơn, Quý Minh. Sau nghi thức rước, tế lễ là trình diễn vật thờ – nghi thức bắt buộc để trình làng, lễ thánh tưởng nhớ việc luyện quân khi xưa. Mỗi năm chỉ có hai đô vật đạo đức tốt, gia phong nề nếp, thành tích nổi trội, có cống hiến cho phong trào vật ở địa phương được chọn vật thờ.  Những ngày trước lễ hội, đô vật thờ phải giữ thân thể sạch sẽ, tâm hồn luôn trong sáng, thư thái, thanh tịnh. “Khi tiếng trống chầu vang lên, hai đô vật thờ mình trần đóng khố, chân quỳ vai sánh, hai tay chắp sườn. Tiếng trống lần hai, hai người đứng thẳng, hai tay vẫn chắp sườn nghênh diện. Tiếng trống chầu điểm lần thứ ba, hai đô vật chắp tay và khom lưng bái tổ theo thế 3 bước tiến, 3 bước lùi, 3 bước ra, 3 bước vào. Tư thế này báo cáo với thần linh làng mở hội vật, cầu cho dân làng khỏe mạnh, mưa thuận gió hoà, cây cối tươi tốt, mùa màng bội thu. Sau bái tổ là nghi thức se đài. Những động tác se đài được trình diễn đẹp mắt thể hiện nét văn hóa đặc sắc vùng miền.

Với nghệ nhân Dương Quang Tư, vật thờ hội tụ các thế vật sở trường được chuyển hóa như điệu múa đẹp, uyển chuyển thành làn sóng nước thay lòng người làng thành kính với thần linh, ông cha về tinh thần thượng võ, cầu an. Mỗi khi vật thờ, nghệ nhân thường tâm huyết giảng giải, truyền dạy cho mọi người nét văn hóa này.  Nghệ nhân luôn tâm nguyện làm cho nét văn hóa vật thờ được đời sau giữ gìn và phát huy, môn thể thao này ngày càng phát triển. Với những thành tích ấy, ông vừa được nhà nước phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân ưu tú” lần 2 trong lĩnh vực Di sản văn hóa phi vật thể. Với ông, đó là một sự khích lệ, an ủi những cống hiến trong suốt những năm tháng tuổi trẻ cho nền văn hóa, thể thao cổ truyền của quê hương.

Vân Anh- Hiephoa.gov